Ngày 6/11, Nghị định 359/2026/NĐ-CP của Chính phủ về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) chính thức có hiệu lực.
Một trong những điểm đáng chú ý trong Nghị định 359/2026/NĐ-CP là cơ chế xử lý đối với các ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao nhưng không bán nợ cho VAMC.
Cụ thể, theo khoản 3 Điều 13 Nghị định 359/2026/NĐ-CP, nếu tổ chức tín dụng Việt Nam có tỷ lệ nợ xấu từ 3% trở lên (hoặc mức khác do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định) nhưng không bán nợ xấu cho VAMC, Ngân hàng Nhà nước có thể tiến hành thanh tra hoặc yêu cầu tổ chức tín dụng Việt Nam thuê công ty kiểm toán hoặc tổ chức định giá độc lập đánh giá lại chất lượng và giá trị tài sản, vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ của tổ chức tín dụng Việt Nam đó; chi phí kiểm toán, định giá do tổ chức tín dụng Việt Nam thanh toán.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, định giá và kiểm toán độc lập, tổ chức tín dụng Việt Nam phải bán nợ xấu cho VAMC để đảm bảo tỷ lệ nợ xấu của tổ chức tín dụng Việt Nam ở mức an toàn; thực hiện trích lập dự phòng rủi ro theo quy định tại Nghị định số 86/2024/NĐ-CP và tuân thủ các tỷ lệ an toàn theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước; cơ cấu lại tổ chức tín dụng Việt Nam theo phương án được Ngân hàng Nhà nước phê duyệt.
Đồng thời, theo Điều 7 Nghị định 359/2026/NĐ-CP, VAMC mua nợ xấu theo hai phương thức là mua theo giá trị thị trường và mua bằng trái phiếu đặc biệt.
Với phương thức trái phiếu đặc biệt, chỉ nợ xấu của tổ chức tín dụng Việt Nam mới được áp dụng. Giá mua bằng giá trị ghi sổ của dư nợ gốc chưa trả, trừ phần dự phòng cụ thể đã trích lập nhưng chưa sử dụng. Trái phiếu phát hành có mệnh giá bằng giá mua, lãi suất 0% và kỳ hạn tối đa 5 năm, riêng tổ chức tín dụng đang thực hiện phương án tái cơ cấu hoặc gặp khó khăn tài chính thì kỳ hạn tối đa là 10 năm. Tổ chức tín dụng giữ trái phiếu có thể dùng nó để vay tái cấp vốn tại Ngân hàng Nhà nước, nhưng đến hạn mà khoản nợ chưa được xử lý hoặc thu hồi hết thì phải dùng chính trái phiếu này mua lại khoản nợ theo giá trị ghi sổ.
Với phương thức giá trị thị trường, VAMC mua nợ xấu của mọi tổ chức tín dụng, kể cả tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Giá mua do hai bên thỏa thuận trên cơ sở khoản nợ được đánh giá lại. Phần chênh lệch giữa giá trị ghi sổ và giá mua, sau khi trừ dự phòng đã trích, được phân bổ dần vào chi phí hoạt động trong tối đa 5 năm. Cách phân bổ này áp dụng cho tổ chức tín dụng bị lỗ trong năm bán nợ, hoặc sẽ bị lỗ nếu hạch toán toàn bộ chênh lệch ngay.
