Kiếm lợi nhuận nghìn tỷ khi thị trường kém sôi động
Mùa báo cáo tài chính quý III/2026 của ngành chứng khoán khép lại với những kết quả kinh doanh trái chiều. Sự suy yếu của thanh khoản thị trường gây sức ép lên hoạt động môi giới, trong khi biến động giá tài sản tài chính ảnh hưởng đến kết quả tự doanh. Tuy nhiên, không phải công ty chứng khoán nào cũng chịu tác động giống nhau.
Tại nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) tiếp tục duy trì kết quả tích cực. Theo báo cáo tài chính quý III/2026, lợi nhuận trước thuế của công ty đạt 2.152 tỷ đồng, mức cao nhất theo quý trong lịch sử hoạt động. Lũy kế 9 tháng, TCBS ghi nhận 5.708 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, tăng 13% so với cùng kỳ và hoàn thành 76% kế hoạch năm.
Khác với TCBS, Chứng khoán VPS ghi nhận lợi nhuận suy giảm dù vẫn duy trì quy mô kinh doanh lớn. Doanh thu hoạt động quý III đạt hơn 2.101 tỷ đồng, giảm 30% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận trước thuế đạt gần 1.119 tỷ đồng, giảm 20%, còn lợi nhuận sau thuế đạt 893,5 tỷ đồng, thấp hơn 21% so với quý III/2025.
Sự suy giảm của VPS chủ yếu đến từ hoạt động môi giới. Doanh thu nghiệp vụ này giảm hơn 1.000 tỷ đồng so với cùng kỳ, trong khi nguồn thu cho vay tiếp tục tăng trưởng. Dù doanh nghiệp đã tiết giảm chi phí kinh doanh, mức giảm doanh thu vẫn tạo sức ép lên kết quả lợi nhuận.
Một trường hợp có diễn biến trái chiều là Công ty Cổ phần Chứng khoán HD (HDS). Theo báo cáo tài chính riêng quý III/2026, doanh thu hoạt động của HDS đạt hơn 1.130 tỷ đồng, tăng 186,5% so với cùng kỳ. Lợi nhuận trước thuế đạt hơn 769 tỷ đồng, còn lợi nhuận sau thuế đạt 615,2 tỷ đồng, tăng hơn 209%.
Kết quả của HDS gắn với sự mở rộng đồng thời nhiều mảng kinh doanh. Trong quý, doanh thu từ bảo lãnh và đại lý phát hành chứng khoán đạt gần 371 tỷ đồng, gấp gần 14 lần cùng kỳ. Hoạt động đầu tư tài chính và cho vay cũng ghi nhận tăng trưởng, qua đó giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào nguồn thu môi giới.
Quy mô tài chính của HDS đã thay đổi đáng kể trong năm 2026. Tại cuối tháng 9, tổng tài sản đạt gần 27.750 tỷ đồng, gấp khoảng 4,7 lần đầu năm. Dư nợ cho vay giao dịch ký quỹ vượt 10.700 tỷ đồng, trong khi vốn điều lệ tăng lên gần 10.961 tỷ đồng.
Sự mở rộng này tạo điều kiện để HDS gia tăng doanh thu, nhưng cũng khiến quy mô tài sản tài chính và các khoản vay tăng mạnh. Do vậy, bên cạnh lợi nhuận, khả năng quản trị danh mục đầu tư và hiệu quả sử dụng nguồn vốn mới cũng là những chỉ tiêu cần theo dõi.
Ở nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, Chứng khoán An Bình (ABS) ghi nhận một quý kinh doanh tăng trưởng đột biến. Lợi nhuận trước thuế đạt 376,5 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế gần 316 tỷ đồng, cao gấp 6,8 lần cùng kỳ năm trước.
Động lực chủ yếu đến từ hoạt động đầu tư tài chính, với khoản lãi từ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) đạt gần 412 tỷ đồng, cao gấp gần 20 lần cùng kỳ. Ngược lại, doanh thu môi giới của ABS giảm 59%, xuống còn 15,4 tỷ đồng.
Trường hợp ABS cho thấy một công ty chứng khoán vẫn có thể ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh trong giai đoạn giao dịch thị trường suy yếu. Tuy nhiên, nguồn thu đến từ danh mục tài sản tài chính có đặc điểm khác với thu nhập cho vay hoặc phí dịch vụ, bởi kết quả có thể biến động theo giá thị trường và thời điểm hiện thực hóa lợi nhuận.
Lợi nhuận lao dốc, sự khác biệt nằm ở mô hình kinh doanh
Trái với những doanh nghiệp duy trì tăng trưởng, nhiều công ty chứng khoán ghi nhận kết quả kinh doanh quý III kém tích cực, đặc biệt tại các đơn vị có tỷ trọng hoạt động tự doanh lớn.
Chứng khoán VIX là một trong những trường hợp điển hình. Doanh thu hoạt động quý III đạt hơn 2.047 tỷ đồng, giảm 36,4% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận sau thuế chỉ còn 173,8 tỷ đồng, giảm gần 93%.
Sự suy giảm lợi nhuận diễn ra trong bối cảnh chi phí liên quan đến tài sản tài chính FVTPL tăng mạnh. Dù doanh nghiệp vẫn ghi nhận khoản lãi lớn từ danh mục đầu tư, các khoản lỗ và chênh lệch giảm do đánh giá lại tài sản đã thu hẹp đáng kể kết quả kinh doanh.
Chứng khoán VietinBank cũng chứng kiến lợi nhuận lao dốc. Theo báo cáo tài chính riêng quý III/2026, lợi nhuận trước thuế chỉ còn 6,33 tỷ đồng, so với mức 337,84 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt 4,98 tỷ đồng, giảm khoảng 98%.
Trong văn bản giải trình, doanh nghiệp cho biết lợi nhuận suy giảm chủ yếu do biến động kết quả đánh giá lại tài sản FVTPL, lãi bán tài sản tài chính giảm và chi phí lãi vay tăng cao. Nguồn thu môi giới cũng thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ, trong khi thu nhập từ cho vay không đủ bù đắp các khoản suy giảm khác.
VNDIRECT ghi nhận tình trạng tương tự. Doanh thu hoạt động quý III đạt gần 1.715 tỷ đồng, giảm 22,6%, nhưng chi phí hoạt động lại tăng khoảng 31%. Kết quả, lợi nhuận trước thuế đạt 412 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế còn 329,5 tỷ đồng, giảm khoảng 65% so với cùng kỳ.
Áp lực đối với VNDIRECT đến từ cả hoạt động môi giới và tự doanh. Doanh thu môi giới giảm mạnh, trong khi các khoản lỗ từ tài sản FVTPL tăng lên. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế lũy kế 9 tháng của doanh nghiệp vẫn tăng gần 5% so với cùng kỳ, cho thấy kết quả riêng quý III khác biệt với diễn biến của cả giai đoạn đầu năm.
Sự phân hóa cũng xuất hiện tại các công ty chứng khoán có vốn nước ngoài. Chứng khoán Phú Hưng ghi nhận lợi nhuận sau thuế quý III giảm gần 64%, xuống còn khoảng 15 tỷ đồng. Trong khi thu nhập từ cho vay tăng, doanh thu môi giới suy giảm mạnh và chi phí tài chính gia tăng, đặc biệt là chi phí lãi vay và lỗ chênh lệch tỷ giá.
Tại Chứng khoán BIDV (BSC), doanh thu hoạt động quý III tăng 19%, lên 819 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận trước thuế giảm còn 207 tỷ đồng. Chi phí tài chính tăng mạnh là một trong những nguyên nhân chính khiến doanh thu tăng trưởng không chuyển hóa thành mức tăng tương ứng của lợi nhuận.
Những kết quả trên phản ánh sự khác biệt về cơ cấu hoạt động giữa các công ty chứng khoán. Doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào môi giới chịu ảnh hưởng trực tiếp khi giá trị giao dịch suy giảm. Doanh nghiệp tập trung vào tự doanh phải đối mặt với biến động giá tài sản, trong khi những công ty mở rộng hoạt động cho vay chịu thêm áp lực từ chi phí huy động vốn.
Quý III/2026 cũng cho thấy quy mô vốn lớn chưa đủ bảo đảm lợi nhuận tăng trưởng. Cùng mở rộng danh mục đầu tư hoặc dư nợ cho vay, mỗi doanh nghiệp có thể ghi nhận kết quả khác nhau tùy thuộc vào cơ cấu tài sản, nguồn tài trợ và khả năng kiểm soát chi phí.
Với những công ty tiếp tục tăng vốn và mở rộng hoạt động trong năm 2026, việc đánh giá hiệu quả kinh doanh vì thế cần vượt ra ngoài chỉ tiêu lợi nhuận tuyệt đối, đặt trong tương quan với nguồn thu thường xuyên, chất lượng danh mục tài sản và chi phí sử dụng vốn.
