Một cuộc đảo chiều đáng chú ý vừa diễn ra trong cơ cấu sở hữu CTCP Đầu tư Thương mại SMC (HoSE: SMC).
Theo các báo cáo công bố ngày 28/8, Chủ tịch HĐQT Phạm Hoàng Anh đã hoàn tất mua 5 triệu cổ phiếu, nâng lượng nắm giữ từ 1 triệu lên 6 triệu đơn vị, tương ứng 8,14% số cổ phiếu đang lưu hành. Giao dịch được thực hiện trong khoảng 3-28/8 và ngày 28/8 được xác định là thời điểm ông Hoàng Anh vượt ngưỡng 5%, chính thức trở thành cổ đông lớn.
Ở chiều ngược lại, Tổng giám đốc Nguyễn Quang Trung bán 4,9 triệu cổ phiếu trong ngày 26/8, giảm sở hữu từ 5,9 triệu xuống còn 1 triệu cổ phiếu, tương ứng 1,36% vốn và không còn là cổ đông lớn.
Nếu chỉ nhìn hai giao dịch mới nhất, có thể thấy một sự hoán đổi khá rõ về tương quan sở hữu giữa hai lãnh đạo cao nhất SMC. Trước giao dịch, hai người nắm tổng cộng 6,9 triệu cổ phiếu, phần lớn thuộc về Tổng giám đốc.
Sau giao dịch, tổng sở hữu chỉ nhích lên 7 triệu cổ phiếu, nhưng 6 triệu đơn vị đã nằm trong tay Chủ tịch. Tuy nhiên, đặt diễn biến này vào chuỗi sự kiện kéo dài từ cuối năm 2025, câu chuyện tại SMC không đơn thuần là một lãnh đạo mua và một lãnh đạo bán cổ phiếu.
Hơn 20% vốn xuất hiện cùng nhóm cổ đông mới, hàng chục triệu cổ phiếu tiếp tục đổi chủ
Điểm khởi đầu có thể tính từ tháng 9/2025, khi bà Nguyễn Thị Ngọc Loan rời ghế Chủ tịch HĐQT và ông Phạm Hoàng Anh được bầu thay thế tại ĐHĐCĐ bất thường ngày 25/9. Cùng thời điểm, ông Hoàng Trung Dũng và ông Nguyễn Ngọc Anh Duy cũng tham gia HĐQT.
Phó Chủ tịch Nguyễn Ngọc Ý Nhi khi đó cho biết ông Phạm Hoàng Anh và ông Hoàng Trung Dũng là đại diện cho một nhóm cổ đông mới đã mua hơn 20% cổ phần SMC. Trong khi đó, Hanwa Co., Ltd vẫn sở hữu khoảng 19,57%, còn bà Nguyễn Thị Ngọc Loan khi ấy nắm 14,24%.
Phần sở hữu trực tiếp của những người được nhắc tới như đại diện nhóm cổ đông mới lại không phản ánh đầy đủ con số hơn 20% này. Báo cáo thường niên 2025 cho thấy ông Hoàng Anh cuối năm chỉ sở hữu 1 triệu cổ phiếu, còn đến cuối tháng 3/2026, ông Nguyễn Quang Trung nắm 5,9 triệu cổ phiếu, tương ứng 8,01%. Phần lớn lượng cổ phần của nhóm cổ đông mới nếu vẫn tồn tại theo cấu trúc được công bố trước đó phải nằm ở những tài khoản khác.
Thay đổi tiếp theo đến vào tháng 3/2026. Bà Nguyễn Thị Ngọc Loan bán toàn bộ 10.490.194 cổ phiếu SMC, tương đương 14,24% vốn, trong ba ngày 16-18/3 và chính thức rút khỏi danh sách cổ đông. Gần như cùng thời điểm, ông Nguyễn Quang Trung – người được bổ nhiệm Tổng giám đốc SMC từ đầu tháng 1/2026 – mua thành công 5,9 triệu cổ phiếu theo phương thức thỏa thuận trong giai đoạn 11-25/3, từ mức không sở hữu cổ phiếu nào lên 8,01% và trở thành cổ đông lớn.
Dữ liệu giao dịch khi đó cho thấy trong giai đoạn ông Trung mua cổ phiếu có khoảng 12,49 triệu cổ phiếu SMC được giao dịch thỏa thuận, trong đó 10,49 triệu đơn vị thuộc giao dịch bán của bà Loan. Một số nguồn trên thị trường nhận định bà Loan nhiều khả năng là một trong những bên chuyển cổ phiếu cho ông Trung. Tuy nhiên, chưa có công bố chính thức xác nhận hai giao dịch đối ứng trực tiếp.
Thị trường sau đó tiếp tục xuất hiện những lô cổ SMC phiếu lớn. Tháng 6, Chứng khoán Bảo Minh mua 1,2 triệu cổ phiếu SMC, nâng sở hữu từ 3,39% lên 5,02% để trở thành cổ đông lớn. Chỉ 10 ngày sau, công ty này lại bán 1,8 triệu cổ phiếu, giảm tỷ lệ xuống 2,57% và rời ngưỡng cổ đông lớn. Các khối lượng này trùng với những giao dịch thỏa thuận được ghi nhận trên thị trường.
Chuỗi giao dịch tháng 8 tiếp tục để lại những dấu vết đáng chú ý. Ngày 26/8, tổng khối lượng giao dịch SMC được ghi nhận là 5,1358 triệu cổ phiếu, trong khi dữ liệu khớp lệnh chỉ khoảng 235.800 đơn vị.
Phần chênh lệch đúng 4,9 triệu cổ phiếu, trùng tuyệt đối với lượng Tổng giám đốc Nguyễn Quang Trung báo cáo bán trong ngày. Điều này cho thấy giao dịch của ông Trung gần như chắc chắn được thực hiện qua một khối thỏa thuận.
"Thay máu" cổ đông diễn ra cùng cuộc thu nhỏ SMC
Biến động sở hữu diễn ra đúng thời điểm SMC thực hiện một cuộc tái cấu trúc sâu sau nhiều năm chịu áp lực từ thị trường thép, công nợ và đòn bẩy tài chính.
Năm 2025, doanh thu hợp nhất SMC giảm 21,5% xuống 7.010 tỷ đồng, sản lượng thép chỉ đạt hơn 460.000 tấn, tương đương 74,2% kế hoạch. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế bất ngờ tăng từ 12,1 tỷ đồng lên gần 197,6 tỷ đồng.
Con số lợi nhuận này cần được đặt trong bối cảnh lúc bấy giờ. SMC đã mạnh tay thu hẹp hoạt động cán, mạ, ống thép và các mảng kém hiệu quả, đồng thời thanh lý nhà máy, máy móc và tài sản.
Riêng lợi nhuận khác năm 2025 đạt gần 350 tỷ đồng, trong đó thu nhập từ chuyển nhượng tài sản đóng góp đáng kể. Việc hoàn nhập dự phòng phải thu cũng hỗ trợ mạnh kết quả cuối cùng. SMC có lãi lớn hơn nhưng doanh nghiệp đã nhỏ đi đáng kể.
Những vấn đề tài chính cũ cũng chưa hoàn toàn biến mất. Cuối năm 2025, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh vẫn âm hơn 75 tỷ đồng và nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn khoảng 688 tỷ đồng. Kiểm toán tiếp tục lưu ý yếu tố không chắc chắn liên quan khả năng hoạt động liên tục.
Sang nửa đầu 2026, quá trình co bảng cân đối tiếp diễn. SMC đạt doanh thu khoảng 2.381 tỷ đồng, giảm 37,3%, nhưng chuyển từ khoản lỗ hơn 81 tỷ đồng cùng kỳ sang lãi gần 42 tỷ đồng, vượt khoảng 40% kế hoạch lợi nhuận 30 tỷ đồng của cả năm.
Tuy nhiên, chất lượng lợi nhuận vẫn mang dấu ấn tái cấu trúc. Riêng quý II, chi phí quản lý doanh nghiệp ghi nhận âm gần 39 tỷ đồng, chủ yếu nhờ hoàn nhập dự phòng phải thu khó đòi. Lợi nhuận gộp khoảng 39 tỷ đồng vẫn thấp hơn tổng chi phí tài chính và chi phí bán hàng.
Điểm tích cực nằm ở việc áp lực tài chính đang giảm. Đến cuối tháng 6, tổng tài sản SMC còn khoảng 3.599 tỷ đồng, giảm 19% so với đầu năm. Nợ phải trả giảm khoảng 26% còn hơn 2.550 tỷ đồng và dư nợ vay giảm 36,5% xuống gần 1.302 tỷ đồng. Giá gốc các khoản nợ xấu cũng giảm từ hơn 880 tỷ đồng xuống gần 290 tỷ đồng.
Cuộc tái cấu trúc vẫn chưa kết thúc. SMC đã triển khai phương án chào bán khoảng 36,8 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến huy động hơn 368 tỷ đồng, trong đó khoảng 168 tỷ đồng dành trả nợ vay ngân hàng và 200 tỷ đồng thanh toán cho nhà cung cấp.
Tại ĐHĐCĐ bất thường dự kiến tổ chức ngày 11/9, doanh nghiệp còn muốn tiến thêm một bước: phát hành cổ phiếu để hoán đổi tối đa 272 tỷ đồng nợ và trái phiếu, qua đó chuyển một phần nghĩa vụ nợ thành vốn chủ sở hữu. Số cổ phiếu phát hành, chủ nợ tham gia và tỷ lệ pha loãng cụ thể hiện chưa được xác định.
Đây cũng là lý do câu chuyện sở hữu tại SMC có thể vẫn chưa dừng lại ở việc Tổng giám đốc rời ngưỡng 5% và Chủ tịch bước lên vị trí cổ đông lớn. Nếu phương án hoán đổi nợ được thực hiện, những chủ nợ hiện nay có thể trở thành cổ đông mới, trong khi đợt chào bán hơn 36,8 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu cũng có khả năng làm thay đổi đáng kể tương quan tỷ lệ sở hữu.
