Áp lực cổ phần hóa.
Theo chỉ đạo, trong 2 năm 2014 - 2015, Việt Nam phải hoàn tất cổ phần hóa 432 doanh nghiệp nhà nước. Được biết, trong tổng số 432 DNNN cần cổ phần hóa, 3 tháng đầu năm 2014 đã có 26 doanh nghiệp được phê duyệt giá trị doanh nghiệp, 14 doanh nghiệp được bán, 14 doanh nghiệp được sắp xếp, phát hành CP lần đầu ra công chúng (IPO) được 13 tổng công ty gồm 9 doanh nghiệp của Bộ Giao thông Vận tải và 4 doanh nghiệp của Bộ Xây dựng.
Nhiều DN kêu khó, các chuyên gia đánh giá không khả thi, nhưng kế hoạch 432 DNNN phải cổ phần hóa không có sự thay đổi. Hàng loạt DNNN đang trong giai đoạn “vừa đi vừa chạy” tìm kiếm NĐT để chuyển đổi sở hữu, bởi nếu không hoàn thành kế hoạch, người lãnh đạo cao nhất tại DN có thể sẽ bị cách chức, điều chuyển công việc khác.
Nhà đầu tư chiến lược không tự đến
Các nhà đầu tư chiến lược có vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp cổ phần hoá. Tuy nhiên, mới chỉ có rất ít các nhà đầu tư chiến lược bỏ vốn vào các công ty cổ phần hoá. Tiến trình cổ phần hoá đang được mở rộng, đẩy nhanh và để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, cần có những thay đổi từ trong mỗi doanh nghiệp đến những chính sách về cổ phần hoá.
Đối với những doanh nghiệp đang làm ăn thuận lợi, ở những lĩnh vực có lợi nhuận cao thì việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược sẽ không gặp nhiều khó khăn, nhưng ngược lại đối với những doanh nghiệp đang gặp khó khăn thì việc thu hút nhà đầu tư chiến lược không dễ. Điều này yêu cầu doanh nghiệp phải có sự chủ động trong kế hoạch cổ phần hoá để vận động và thuyết phục các nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư.
Nếu như những DN có uy tín quốc tế như Vietnam Ailines hay Vinatex, nói đến cổ phần hóa là nhiều tổ chức đầu tư quan tâm, thì có nhiều DNNN khác, việc tìm được NĐT quan tâm (chứ chưa nói đến tìm NĐT chiến lược) là công việc quá khó. Trong cuộc trao đổi bên lề công việc với ĐTCK, một số CTCK lớn cho biết, họ nhận được những “đơn đặt hàng” không giống ai từ DNNN, dạng như “DN tôi rất cần tìm NĐT để cổ phần hóa, nếu không làm xong năm nay thì sếp tôi mất chức, tôi cũng mất việc”…
Trong một cuộc toạ đàm mới đây về việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các chuyên gia đều khẳng định, nhà đầu tư chiến lược có thể là các doanh nghiệp cùng ngành nghề, nắm giữ nguồn cung và thị trường hay các nhà đầu tư tài chính có một mục tiêu cao nhất là lợi nhuận, vì vậy họ rất khắt khe khi lựa chọn các đối tác để bỏ vốn đầu tư. Nhà đầu tư chiến lược sẽ không tự đến mà các doanh nghiệp khi cổ phần hoá phải có kế hoạch để thu hút.
Điều gây chú ý đối với các nhà đầu tư chiến lược đó là doanh nghiệp phải có một đội ngũ lãnh đạo có năng lực và đề ra được chiến lược kinh doanh khả thi để mời gọi các nhà đầu tư.
Ông Lê Đình Ngọc - Giám đốc Công ty Chứng khoán Thăng Long cho rằng, ngay từ khi cổ phần hoá, các doanh nghiệp cần có chiến lược kinh doanh rõ ràng, với mục tiêu tăng vốn bao nhiêu, hướng vào nhà đầu tư nào... để tìm kiếm và vận động, chứ không thể chờ các nhà đầu tư chiến lược tìm, cũng như không thể chờ họ xây dựng chiến lược kinh doanh cho mình.
Theo VAFI, bên cạnh việc phải chủ động xây dựng phương án để thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong quá trình cổ phần hoá mỗi doanh nghiệp, thì điều quan trọng hơn để hấp dẫn các nhà đầu tư là cần tiếp tục có những thay đổi trong quá trình cổ phần hoá như: hạn chế việc duy trì tỷ lệ cổ phần nhà nước quá cao ở những lĩnh vực không cần nắm giữ cổ phần chi phối, mà thay vào đó cần thu hút nhà đầu tư.
“Vietnam Ailines mong muốn tìm NĐT chiến lược là một hãng hàng không quốc tế, nhưng chúng tôi sẵn sàng chào đón các NĐT tài chính đến tìm hiểu khả năng tham gia vào Tổng công ty”, ông Nguyễn Ngọc Minh, Tổng giám đốc Vietnam Airlines đã thể hiện sự cởi mở trước các NĐT Nhật Bản.
Còn ông Trần Quang Nghị, Tổng giám đốc Vinatex cho biết, Vinatex có sự chủ động rất cao trong việc lên phương án cổ phần hóa, nhưng để cổ phần hóa và tìm được NĐT chiến lược là việc không dễ dàng. Một lãnh đạo khác của Vinatex, bà Phạm Nguyên Hạnh, Phó tổng giám đốc nói rằng, Tổng công ty sẵn sàng mở rộng không gian chọn NĐT chiến lược, theo đó, muốn tìm 1 NĐT tài chính và 2 NĐT cùng lĩnh vực, ngành nghề dệt may. Hiện tại, phương án chọn NĐT chiến lược của Vinatex vẫn chưa chốt, trong khi kế hoạch, tháng 7, DNNN này sẽ đưa cổ phiếu ra Sở GDCK TP. HCM bán đấu giá.
Để tìm NĐT chiến lược, lãnh đạo Vietnam Airlines và Vinatex đều khẳng định, sẵn sàng chấp nhận nhân tố mới tham gia vào quá trình điều hành, quản trị DN. Vietnam Airlines và Vinatex là DN hoạt động trên phạm vi toàn cầu nên cách thức quản trị DN cũng tiên tiến hơn nhiều DNNN khác. Cam kết về việc chấp nhận nhân tố mới tham gia điều hành DN là nhân tố khích lệ NĐT nước ngoài quan tâm đến các DN này, dù hiện tại, cả hai DN vẫn chưa chốt được cổ đông chiến lược.
Nhìn từ những DN “đàn anh” như Vietnam Airlines và Vinatex cho thấy, với đại đa số DNNN, làm thế nào để tìm được NĐT chiến lược khi cổ phần hóa là một bài toán hóc búa.
Chu Quỳnh (TH)