Loạt doanh nghiệp dược phẩm lọt ‘mắt xanh’ tư nhân

Tại Dapharco (UPCoM: DDN) - một trong những doanh nghiệp dược lâu đời của miền Trung - sự thay đổi cấu trúc sở hữu gắn liền với doanh nhân Đỗ Thành Trung, hiện là Chủ tịch HĐQT công ty. Đến cuối năm 2025, cổ đông lớn nhất của Dapharco là Công ty CP Megram, nắm giữ 51,01% vốn điều lệ. Megram tiền thân là Công ty CP Elmich, cũng do ông Trung điều hành.

Dapharco có tiền thân là Công ty Dược Đà Nẵng, thành lập năm 1984, cổ phần hóa từ năm 2005 và đưa cổ phiếu lên giao dịch trên UPCoM từ năm 2009. Theo bản cáo bạch niêm yết, các cổ đông lớn ban đầu của doanh nghiệp gồm Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) nắm 36,43% vốn, Imexpharm nắm 10,71% và Dược Danapha nắm 7,14%.

Sau khi SCIC thoái toàn bộ vốn cuối năm 2015, cơ cấu cổ đông Dapharco bắt đầu thay đổi đáng kể. Đến quý III/2016, Elmich mua gần 900.000 cổ phiếu DDN, nâng tỷ lệ sở hữu lên khoảng 20%. Ba năm sau, quý II/2019, Elmich tiếp tục mua thêm 3,1 triệu cổ phiếu để nâng tỷ lệ lên 51%, qua đó chính thức nắm quyền chi phối doanh nghiệp. Đây cũng là thời điểm Elmich đổi tên thành Megram, đánh dấu bước chuyển quyền kiểm soát tại Dapharco sang khối tư nhân.

Những biến động cổ đông vẫn tiếp diễn trong thời gian gần đây khi ông Đỗ Thành Trung liên tục gia tăng tỷ lệ sở hữu. Tháng 12/2025, ông mua thêm 352.100 cổ phiếu DDN, nâng tỷ lệ nắm giữ lên 8,28%. Đầu tháng 1/2026, ông tiếp tục mua 338.000 cổ phiếu, nâng tỷ lệ lên 10,37%, trở thành cổ đông lớn thứ hai sau Megram. Doanh nhân này hiện vẫn đăng ký mua thêm 500.000 cổ phiếu, cho thấy xu hướng tiếp tục củng cố quyền kiểm soát tại doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp dược khác tại Đà Nẵng là Danameco (UPCoM: DNM) cũng sớm thu hút sự quan tâm của khối tư nhân sau khi các cổ đông tổ chức rút lui. Trước đây, Danameco có cổ đông Nhà nước là Tổng Công ty Thiết bị Y tế Việt Nam (Vinamed). Tuy nhiên, vào năm 2016, Vinamed đã thoái toàn bộ 8,19% vốn, chính thức rời vị trí cổ đông lớn. Trước đó không lâu, CTCP Chứng khoán MB (MBS) - tổ chức nắm 18,81% vốn - cũng bán hết cổ phần.

Sau khi khối vốn này rút lui, cơ cấu cổ đông Danameco bắt đầu biến động mạnh. Đầu năm 2017, một số lãnh đạo công ty thoái vốn. Đến năm 2019, gia đình ông Lê Hải Trọng, khi đó là Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc, đồng loạt bán ra gần 800.000 cổ phiếu, tương đương khoảng 18% vốn điều lệ. Ở chiều ngược lại, ông Võ Anh Đức, Phó Tổng giám đốc kiêm Ủy viên HĐQT, đã mua gần 1 triệu cổ phiếu, nâng tỷ lệ sở hữu lên 22,42% và trở thành cổ đông lớn nhất của Danameco thời điểm đó.

Đến giữa năm 2021, một nhà đầu tư khác là Dịp Văn Minh xuất hiện trong danh sách cổ đông lớn khi sở hữu 5,22% cổ phần. Chỉ trong vòng 6 tháng, ông liên tục mua vào qua nhiều giao dịch, nâng tỷ lệ nắm giữ lên 22,17% vào đầu năm 2022. Đến tháng 4/2023, tỷ lệ sở hữu của ông Minh đạt 24% vốn điều lệ, trở thành cổ đông chi phối thực tế tại Danameco. Xếp sau ông là Chủ tịch HĐQT Võ Anh Đức (22,42%) và cổ đông Nguyễn Thị Hồng Vân (16,07%).

Tại Danapha (DAN), quá trình đổi chủ diễn ra nhanh và dứt khoát hơn so với hai doanh nghiệp trên. Trong nhiều năm, quyền chi phối doanh nghiệp gắn với doanh nhân Nguyễn Quốc Thắng và gia đình. Tuy nhiên, cơ cấu sở hữu của công ty đã thay đổi mạnh trong năm 2024 khi diễn ra thương vụ M&A quy mô lớn của Công ty TNHH Danhson VN.

Đầu tháng 3/2024, Danhson VN công bố kế hoạch mua gần 14 triệu cổ phiếu DAN, tương đương khoảng 66,5% vốn điều lệ. Từ ngày 5 đến 28/3, doanh nghiệp đã mua thành công hơn 13,83 triệu cổ phiếu, nâng tỷ lệ sở hữu lên 66,07% và chính thức nắm quyền chi phối. Sau đó, trong tháng 4/2024, Danhson VN tiếp tục mua thêm hơn 1,02 triệu cổ phiếu theo phương thức thỏa thuận, nâng tổng tỷ lệ sở hữu lên 70,97% vốn.

Nguồn cổ phần chủ yếu đến từ các cổ đông nội bộ Danapha. Vợ chồng ông Nguyễn Quốc Thắng và bà Phạm Hương Giang, từng nắm khoảng 51% vốn, đã thoái toàn bộ cổ phần trong tháng 3/2024. Tổng giám đốc Lê Thăng Bình cũng bán hơn 13,6% vốn, trong khi một số thành viên HĐQT khác rút khỏi danh sách cổ đông. Chuỗi giao dịch này cho thấy quá trình chuyển giao quyền kiểm soát Danapha từ nhóm cổ đông cũ sang nhà đầu tư mới diễn ra trong thời gian rất ngắn.

Bức tranh tài chính sau những cuộc đổi chủ

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tư nhân, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, thực tế cho thấy kết quả sau cổ phần hóa tại các doanh nghiệp dược Đà Nẵng khá khác nhau. Tại Dapharco, hiệu quả kinh doanh có dấu hiệu suy giảm trong những năm gần đây. Năm 2025, doanh thu đạt 1.070 tỷ đồng, giảm đáng kể so với 1.394 tỷ đồng năm 2024. Lợi nhuận sau thuế chỉ còn khoảng 4 tỷ đồng, giảm mạnh so với 7,6 tỷ đồng của năm trước.

Trong giai đoạn 2015 - 2017, ngay sau khi SCIC thoái vốn, doanh thu Dapharco từng quanh mức 1.800 tỷ đồng mỗi năm, với lợi nhuận sau thuế khoảng 16 - 17 tỷ đồng. Tuy nhiên từ năm 2020, các chỉ số này bắt đầu giảm rõ rệt. Năm 2023, doanh thu chỉ còn 943 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế vỏn vẹn hơn 1 tỷ đồng, thấp nhất trong nhiều năm qua.

Quy mô tài sản của doanh nghiệp cũng có xu hướng thu hẹp. Đến cuối năm 2025, tổng tài sản Dapharco còn 1.006,9 tỷ đồng, giảm so với 1.172,7 tỷ đồng đầu năm. Nợ phải trả duy trì ở mức cao khoảng 780 tỷ đồng, trong khi dòng tiền kinh doanh năm 2025 ghi nhận âm 19,2 tỷ đồng.

Tại Danameco, bức tranh tài chính thậm chí còn kém khả quan hơn. Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2024 cho thấy doanh thu chỉ đạt 197,3 tỷ đồng, giảm so với 216,7 tỷ đồng năm trước. Dù lãi gộp cải thiện, doanh nghiệp vẫn ghi nhận lỗ ròng 262 triệu đồng, sau khi đã lỗ 55,36 tỷ đồng năm 2023.

Tổng tài sản Danameco cuối năm 2024 còn 294 tỷ đồng, trong khi nợ phải trả lên tới 289,6 tỷ đồng, chủ yếu là nợ vay ngắn hạn. Vốn chủ sở hữu chỉ còn 4,4 tỷ đồng, trong khi vốn điều lệ vẫn ở mức 52,5 tỷ đồng. Lỗ lũy kế lên tới 117,8 tỷ đồng, khiến nợ phải trả cao gấp khoảng 65 lần vốn chủ sở hữu.

Trong nhóm doanh nghiệp dược đã về tay tư nhân, Danapha lại là trường hợp hiếm hoi ghi nhận sự tăng trưởng tích cực. Năm 2025, doanh thu đạt 650,6 tỷ đồng, tăng so với 572,1 tỷ đồng năm 2024, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 85,7 tỷ đồng, tăng đáng kể so với 70 tỷ đồng cùng kỳ.

Bên cạnh kết quả kinh doanh khả quan, Danapha cũng đang triển khai nhiều dự án đầu tư quy mô lớn tại Đà Nẵng. Doanh nghiệp hiện phát triển Nhà máy sản xuất dược phẩm và Trung tâm nghiên cứu công nghệ cao tại Khu Công nghệ cao Đà Nẵng với tổng vốn đầu tư gần 1.500 tỷ đồng. Đồng thời, công ty cũng đầu tư dự án Danapha Tower trên trục Nguyễn Văn Linh, khu trung tâm thành phố, với quy mô khoảng 15 tầng nổi và 2 tầng hầm.