Nối dài chuỗi bê bối với 1.000 vụ gian lận

Tập đoàn Nidec - nhà sản xuất động cơ điện hàng đầu Nhật Bản - tiếp tục chìm sâu vào khủng hoảng khi bị nghi ngờ liên quan đến hơn 1.000 vụ gian lận chất lượng tại nhiều đơn vị thành viên.

Vụ việc được xem là diễn biến mới nghiêm trọng trong chuỗi bê bối đã làm rung chuyển tập đoàn này suốt thời gian qua, sau các sai phạm kế toán kéo dài nhiều năm.

Theo Nikkei đưa tin ngày 12/5, các hành vi bị nghi ngờ bao gồm thay đổi thiết kế trái phép, chỉnh sửa quy trình sản xuất không được khách hàng phê duyệt, làm giả dữ liệu kiểm tra và ghi nhãn sai nơi sản xuất. Nidec dự kiến thành lập một ủy ban điều tra độc lập do các luật sư bên ngoài dẫn dắt nhằm xác định nguyên nhân gốc rễ trước cuối tháng 8.

Các vấn đề chất lượng được phát hiện trong quá trình điều tra nội bộ liên quan tới các sai phạm kế toán trước đó. Những nghi vấn lần này không chỉ xuất hiện tại công ty mẹ mà còn lan rộng tới nhiều công ty con như Nidec Technomotor tại Kyoto và Nidec Instruments ở tỉnh Nagano.

Đến 13/5, Nidec xác nhận "nghi ngờ có hành vi sai phạm" liên quan đến các bất thường về việc làm giả chất lượng sản phẩm.

Sau thông báo, giá cổ phiếu của Nidec trên Sở giao dịch chứng khoán Tokyo tạm thời giảm 18% - mức kịch trần trong ngày xuống còn 2.329 yên (14,80 USD).

Theo kết quả điều tra sơ bộ, khoảng 97% trường hợp liên quan đến việc tự ý thay đổi khuôn mẫu, quy trình sản xuất hoặc thiết kế mà không có sự đồng thuận từ khách hàng. Khoảng 3% còn lại liên quan đến nghi vấn làm giả dữ liệu thử nghiệm, dữ liệu kiểm tra hoặc ghi nhãn sai xuất xứ sản phẩm.

Các sản phẩm bị ảnh hưởng chủ yếu là động cơ dùng trong thiết bị gia dụng và linh kiện ô tô. Dù vậy, Nidec cho biết chưa phát hiện trường hợp nào gây ảnh hưởng đến hiệu suất hay độ an toàn của sản phẩm và cũng chưa ghi nhận tai nạn liên quan đến các vấn đề chất lượng này. Công ty đã bắt đầu làm việc trực tiếp với khách hàng để giải thích và xin lỗi.

Áp lực thành tích bị cho là nguồn gốc của sai phạm. Nhiều quan chức nội bộ cho rằng môi trường làm việc dưới thời nhà sáng lập Shigenobu Nagamori tạo ra áp lực rất lớn về doanh thu và lợi nhuận. Chính điều này có thể đã thúc đẩy các hành vi vi phạm quy định nhằm đáp ứng tiến độ giao hàng và giảm chi phí.

Ông Nagamori là người sáng lập Nidec từ năm 1973 và đã điều hành tập đoàn suốt hơn 50 năm. Dù đã rời vị trí điều hành, ông vẫn giữ ảnh hưởng lớn trong tập đoàn cho đến cuối năm 2025 và hiện vẫn là cổ đông lớn.

Đáng chú ý, sau khi ông Nagamori cùng một số lãnh đạo sáng lập rời vị trí điều hành, số lượng báo cáo nội bộ liên quan đến gian lận chất lượng tăng mạnh, đặc biệt trong tháng 4 vừa qua. Trước quy mô quá lớn của các nghi vấn, Nidec quyết định mở rộng điều tra với sự tham gia của các cựu công tố viên, luật sư và một thẩm phán.

Ủy ban điều tra mới sẽ rà soát toàn bộ kết quả điều tra nội bộ trước đó, đồng thời mở rộng phạm vi sang các nhà máy tại Nhật Bản và nước ngoài.

Sai phạm kế toán khiến lãnh đạo từ chức, DN bị cảnh báo đặc biệt

Trước khi các nghi vấn gian lận chất lượng bị phanh phui, Nidec đã đối mặt với một cuộc khủng hoảng lớn liên quan đến sai phạm kế toán kéo dài nhiều năm và bị cảnh báo đặc biệt bởi Sở giao dịch chứng khoán Tokyo.

Hồi tháng 3/2026, tập đoàn này cho biết có thể phải ghi nhận khoản thiệt hại lên tới 250 tỷ yên, tương đương khoảng 1,6 tỷ USD, đồng thời đối mặt với nguy cơ giảm giá trị tài sản quy mô lớn, chủ yếu liên quan đến mảng kinh doanh ô tô.

Một ủy ban điều tra độc lập được thành lập từ tháng 9/2025 kết luận rằng các sai phạm kế toán diễn ra tại nhiều đơn vị trong tập đoàn. Các hành vi bao gồm ghi nhận sai giá trị nguyên vật liệu, che giấu tổn thất, trì hoãn ghi nhận giảm giá trị tài sản và đưa các dự án khó có khả năng thực hiện vào kế hoạch bán hàng để tránh phải ghi lỗ.

Báo cáo điều tra cho rằng ông Shigenobu Nagamori là người “chịu trách nhiệm cuối cùng” do đã gây áp lực rất lớn lên các lãnh đạo phụ trách tài chính và điều hành nhằm đạt các mục tiêu hiệu suất. Dù chưa có bằng chứng cho thấy ông trực tiếp chỉ đạo gian lận kế toán, ủy ban kết luận ông biết về một số sai phạm nhưng vẫn chấp nhận cách xử lý “theo kế hoạch” thay vì sửa chữa ngay lập tức.

Sau bê bối, nhiều lãnh đạo cấp cao của Nidec đã từ chức để nhận trách nhiệm, trong đó có Chủ tịch Hiroshi Kobe. Tập đoàn cũng tuyên bố không trả cổ tức cho năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026.

Song song với đó, Ủy ban Giám sát Chứng khoán và Giao dịch Nhật Bản được cho là đã mở cuộc điều tra xem Nidec có vi phạm Luật Công cụ Tài chính và Giao dịch hay không. Nếu các hành vi bị xác định là nghiêm trọng, những cá nhân liên quan có thể đối mặt với truy tố hình sự.

Khủng hoảng tiếp tục leo thang khi Sở giao dịch chứng khoán Tokyo quyết định đưa Nidec vào danh sách “cổ phiếu cần theo dõi đặc biệt” do các vấn đề liên quan đến hệ thống kiểm soát nội bộ và báo cáo tài chính.

Theo phía Sở giao dịch, dù đã trôi qua nhiều tháng kể từ khi bê bối bị phát hiện, thời điểm hoàn tất điều tra vẫn chưa rõ ràng và công ty chưa thể đưa ra bức tranh đầy đủ về tác động tài chính. Các thiếu sót trong kiểm soát nội bộ được đánh giá là “điểm yếu trọng yếu” có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch của báo cáo tài chính.

Theo quy định của Sở giao dịch Tokyo, Nidec sẽ bị xem xét lại sau một năm. Nếu không cải thiện được hệ thống quản trị và kiểm soát nội bộ, tập đoàn này có nguy cơ bị hủy niêm yết.

Ngay sau thông tin bị đưa vào diện cảnh báo đặc biệt, cổ phiếu Nidec đã lao dốc gần 20%, xuống mức thấp nhất trong vòng sáu tháng. Đồng thời, tập đoàn cũng bị loại khỏi nhiều chỉ số quan trọng như Nikkei 225, Nikkei 300, Nikkei 500 và Topix.

Giới phân tích cho rằng việc bị loại khỏi các bộ chỉ số lớn có thể kéo theo làn sóng bán tháo từ các quỹ đầu tư thụ động và các nhà đầu tư tổ chức, qua đó tiếp tục gây áp lực lớn lên giá cổ phiếu cũng như uy tín của tập đoàn từng được xem là biểu tượng công nghiệp của Nhật Bản.

Tại Việt Nam, tập đoàn Nidec hiện có nhiều công ty thành viên và cơ sở sản xuất đặt tại Hà Nội, TP.HCM, Phú Thọ (Vĩnh Phúc cũ) và một số địa phương khác. Các nhà máy của tập đoàn này chủ yếu sản xuất động cơ điện cỡ nhỏ, quạt tản nhiệt, linh kiện ô tô và thiết bị phục vụ ngành điện tử.

Nidec bắt đầu đầu tư vào Việt Nam từ những năm 2000 và mở rộng hoạt động thông qua nhiều công ty thành viên như Nidec Vietnam Corporation, Nidec Servo Vietnam hay Nidec Powertrain Systems Vietnam. Một số cơ sở được đặt tại Khu Công nghệ cao TP.HCM và các khu công nghiệp ở miền Bắc.

Theo thông tin từng được công bố trước đây, Nidec đã đầu tư khoảng 1 tỷ USD vào Việt Nam và sử dụng khoảng 20.000 lao động. Những năm gần đây, tập đoàn tiếp tục mở thêm hoạt động liên quan đến thiết bị kiểm tra bán dẫn và linh kiện công nghệ cao khi chuỗi cung ứng điện tử đang dịch chuyển sang Đông Nam Á.