Loạt công bố thông tin mới của CTCP Văn hóa Phương Nam (HoSE: PNC) cho thấy một sự thay đổi lớn trong cơ cấu cổ đông của doanh nghiệp sở hữu chuỗi Nhà sách Phương Nam. Theo đó, Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ Tân Lực Miền Nam đã hoàn tất chuyển nhượng toàn bộ 5.344.877 cổ phiếu PNC, tương đương 49,49% vốn điều lệ, vào ngày 6/8. Sau giao dịch, doanh nghiệp này giảm sở hữu tại PNC từ 49,49% xuống 0% và chính thức không còn là cổ đông lớn.
Ở chiều ngược lại, CTCP Đầu tư Evertrust nhận đúng 5.344.877 cổ phiếu, nâng sở hữu từ 0% lên 49,49% và trở thành cổ đông lớn nhất của Văn hóa Phương Nam.
Như vậy, về mặt trực tiếp, khối cổ phần chi phối gần một nửa vốn PNC đã đổi tên chủ sở hữu từ Tân Lực Miền Nam sang Evertrust. Song xét về bản chất, đây chưa phải thời điểm Thiên Long hoàn tất thoái vốn khỏi Nhà sách Phương Nam.
Evertrust là "trạm trung chuyển" cho khoản đầu tư PNC
Tân Lực Miền Nam vốn là công ty con do CTCP Tập đoàn Thiên Long (HoSE: TLG) sở hữu 100%. Đây cũng chính là pháp nhân được Thiên Long sử dụng để đầu tư vào Phương Nam từ giữa năm 2025.
Ngày 3/6/2025, Tân Lực Miền Nam mua thêm hơn 5,16 triệu cổ phiếu PNC, nâng lượng nắm giữ lên 5.344.877 cổ phiếu, tương ứng 49,49% vốn. Tổng chi phí đầu tư thời điểm đó được ước tính khoảng 147 tỷ đồng.
Thương vụ ban đầu được Thiên Long đặt trong chiến lược mở rộng hệ sinh thái bán lẻ. Nhà sách Phương Nam sở hữu mạng lưới gần 50 cửa hàng trên cả nước, trong khi các mảng đồ chơi, lifestyle và hàng tiêu dùng được kỳ vọng bổ trợ cho hệ thống sản phẩm văn phòng phẩm của Thiên Long.
Đầu năm 2026, Thiên Long công bố kế hoạch tái cấu trúc danh mục đầu tư, trong đó có việc rút khỏi Phương Nam. Để triển khai phương án này, tập đoàn thông qua Tân Lực Miền Nam thành lập CTCP Đầu tư Evertrust với vốn gần 145 tỷ đồng. Tân Lực Miền Nam nắm khoảng 99,94% vốn Evertrust. Ông Cô Gia Thọ, Chủ tịch Thiên Long, giữ vai trò Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc tại pháp nhân mới.
Ngay từ khi thành lập, Evertrust đã được thiết kế để nhận toàn bộ 49,49% vốn PNC từ Tân Lực Miền Nam. Bước tiếp theo, Thiên Long dự kiến tìm đối tác chuyển nhượng toàn bộ phần vốn tại Evertrust với giá mục tiêu không thấp hơn 144 tỷ đồng.
Do đó, giao dịch ngày 6/8 có thể xem là việc Thiên Long vừa hoàn tất một mắt xích quan trọng trong cấu trúc thoái vốn: cổ phiếu PNC đã được "đóng gói" vào một pháp nhân riêng. Sau giao dịch, dù Tân Lực Miền Nam không còn đứng tên bất kỳ cổ phiếu PNC nào, Evertrust vẫn đang nằm gần như toàn bộ trong hệ thống sở hữu của Tân Lực Miền Nam. Vì vậy, quyền lợi kinh tế đối với 49,49% PNC về cơ bản vẫn chưa rời khỏi hệ sinh thái Thiên Long, cho đến khi phần vốn tại Evertrust thực sự được bán cho một nhà đầu tư bên ngoài.
Cấu trúc này cũng lý giải vì sao Thiên Long trước đó cho rằng việc lập Evertrust sẽ giúp giao dịch linh hoạt hơn, cho phép đối tác thanh toán nhiều đợt và mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư. Thay vì phải trực tiếp thực hiện một giao dịch lớn với cổ phiếu PNC trên sàn, bên mua sau cùng có thể nhận cả pháp nhân đang sở hữu trọn gói 49,49% doanh nghiệp.
"Hôn nhân" Thiên Long - Phương Nam kéo dài chưa đầy một năm
Giữa năm 2025, kế hoạch của tập đoàn thậm chí không chỉ dừng ở 49,49%. Tân Lực Miền Nam từng được cổ đông PNC chấp thuận miễn chào mua công khai đối với lượng cổ phiếu có thể đưa tỷ lệ sở hữu lên khoảng 76,8%.
Nhưng tới đầu năm 2026, kế hoạch này bị đảo ngược. Hàng loạt nhân sự liên quan tới Thiên Long lần lượt rời bộ máy quản trị Phương Nam, trong đó có bà Võ Thị Hoàng Quân - Giám đốc Chiến lược TLG, từng giữ chức Tổng giám đốc PNC.
Diễn biến tái cấu trúc cũng xuất hiện trong bối cảnh cổ đông lớn nhất của Thiên Long là CTCP Đầu tư Thiên Long An Thịnh tiến hành thương vụ với tập đoàn văn phòng phẩm Nhật Bản Kokuyo. Cùng thời gian, Thiên Long lên kế hoạch rút khỏi một loạt khoản đầu tư ngoài hoạt động cốt lõi như Pega Holdings, Clever World và Phương Nam.
Ở phía PNC, việc thay đổi cổ đông lớn diễn ra khi hoạt động kinh doanh đang chịu áp lực. Quý II/2026, Phương Nam ghi nhận doanh thu thuần khoảng 151 tỷ đồng, tăng 5% so với cùng kỳ nhưng lỗ sau thuế hơn 15 tỷ đồng. Một trong những nguyên nhân lớn là doanh nghiệp phải ghi nhận bổ sung gần 13 tỷ đồng nghĩa vụ tiền thuê mặt bằng trong giai đoạn từ tháng 11/2019 đến tháng 6/2026 theo phán quyết của tòa án.
Như vậy, diễn biến đáng theo dõi tiếp theo là ai sẽ trở thành chủ sở hữu mới của Evertrust. Chỉ khi thương vụ ở tầng pháp nhân này hoàn tất, quá trình Thiên Long rút khỏi khoản đầu tư Nhà sách Phương Nam mới thực sự đi đến bước cuối cùng. Khi đó, danh tính nhà đầu tư mua Evertrust cũng đồng nghĩa với việc hé lộ "ông chủ" mới đứng sau khối 49,49% cổ phần lớn nhất tại PNC.
