13/5 là phiên giao dịch “đẫm máu” với nhà đầu tư khi mà chỉ số VN-Index “rơi tự do” sau khi chinh phục thành công mốc 1.900 điểm. Thế nhưng, tâm điểm lại là câu chuyện cổ phiếu họ dầu khí bỗng nhiên bừng tỉnh.
Dẫn dắt là 3 ông lớn BSR của Hóa dầu Bình Sơn (vừa đổi tên thành ), PLX của Petrolimex và GAS của PV Gas.
Dù đầu phiên cả BSR, PLX và GAS đều giao dịch trong sắc đỏ nhưng đến đợt giao dịch chiều, sắc tím bất ngờ làm chủ. BSR tăng 2.000 đồng/CP lên 31.100 đồng/CP, PLX tăng 2.600 đồng/CP lên 40.400 đồng/CP. GAS tăng 5.300 đồng/CP lên 81.800 đồng/CP.
Trên bảng giao dịch điện tử, dư bán bộ ba này hoàn toàn trống trơn, còn dư mua thì chất đầy. Đáng chú ý nhất là dư mua GAS ở giá trần lên đến gần 2 triệu đơn vị.
Điều đáng chú ý là đợt “bừng tỉnh” của nhóm dầu khí không diễn ra ngẫu nhiên, mà gắn rất chặt với cú sốc của thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thế giới hiện đã vượt mốc 100 USD/thùng, thậm chí có thời điểm dầu Brent lên trên 110 USD/thùng và WTI vượt 103 USD/thùng — mức cao nhất nhiều năm trở lại đây.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là lo ngại gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển năng lượng sống còn của thế giới. Khi thị trường xuất hiện nỗi sợ thiếu hụt nguồn cung, giá dầu thường tăng rất nhanh do yếu tố đầu cơ và tích trữ hàng hóa.
Với thị trường chứng khoán Việt Nam, dầu vượt 100 USD tạo ra hiệu ứng hai mặt.
Ở chiều tích cực, đây là “liều doping” cực mạnh cho nhóm dầu khí. Những doanh nghiệp khai thác, vận chuyển hoặc kinh doanh khí như GAS, PVD hay PVS thường được hưởng lợi trực tiếp khi giá dầu tăng vì doanh thu và biên lợi nhuận cải thiện. Các dự án dầu khí trước đây kém hiệu quả cũng có thể được tái khởi động khi giá dầu ở vùng cao.
Đó là lý do dòng tiền đầu cơ lập tức quay lại nhóm dầu khí dù VN-Index đang giảm mạnh. Nhà đầu tư nhìn thấy khả năng lợi nhuận của doanh nghiệp dầu khí sẽ thay đổi đáng kể nếu giá dầu neo cao trong thời gian dài. Thị trường chứng khoán luôn phản ứng trước kỳ vọng tương lai, chứ không chờ báo cáo tài chính xuất hiện mới mua.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ giá dầu tăng quá mạnh lại là tin xấu với toàn bộ nền kinh tế. Khi dầu vượt 100 USD, chi phí vận tải, logistics, điện, nguyên vật liệu… đều tăng theo. Điều này làm áp lực lạm phát quay trở lại, kéo theo nguy cơ lãi suất neo cao hơn và lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn.
Đó cũng là lý do VN-Index bị bán tháo mạnh dù nhóm dầu khí tăng bốc đầu. Thị trường đang bắt đầu định giá lại rủi ro vĩ mô. Những nhóm ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải, nhựa, hóa chất, hàng không hay sản xuất công nghiệp có thể chịu áp lực lớn nếu giá dầu tiếp tục leo thang.
Ngay cả trong nội bộ ngành dầu khí cũng không phải doanh nghiệp nào cũng hưởng lợi tuyệt đối. Các doanh nghiệp hạ nguồn như PLX hay BSR có thể hưởng lợi ngắn hạn nhờ tồn kho giá rẻ, nhưng nếu giá dầu tăng quá sốc và kéo dài, biên lợi nhuận lại có nguy cơ bị co hẹp do chi phí đầu vào tăng mạnh và nhu cầu tiêu thụ suy yếu.
Một điểm rất quan trọng khác là thị trường thường phản ứng “quá đà” với giá dầu. Thực tế, nhiều cổ phiếu dầu khí đã từng tăng 20-30% chỉ trong thời gian ngắn rồi quay đầu giảm mạnh dù dầu vẫn neo trên 100 USD/thùng. Nguyên nhân là giá cổ phiếu thường đi trước kỳ vọng lợi nhuận vài tháng. Khi kỳ vọng đã phản ánh hết vào giá, dòng tiền đầu cơ sẽ nhanh chóng chốt lời.
Vì vậy, diễn biến hiện tại cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn phân hóa cực mạnh. Dầu khí có thể trở thành “ngôi sao” ngắn hạn nhờ giá dầu tăng sốc, nhưng nếu dầu tiếp tục neo quá cao, áp lực lên kinh tế vĩ mô và toàn bộ thị trường chứng khoán sẽ ngày càng lớn. Đây là lý do xuất hiện nghịch cảnh: cổ phiếu dầu khí tím lịm, còn VN-Index lại chìm sâu trong sắc đỏ.
