Những khó khăn

Cung tăng, cầu giảm

Ông Don Berger – Giám đốc thu mua và bán hàng của Sea Lion International cho biết, trong khi nhu cầu tiêu thụ thế giới đang giảm thì người nuôi tôm cũng như diện tích tại nhiều nước lại tăng nhanh. Ở một số nước châu Á, Trung Mỹ và Nam Mỹ dự kiến sẽ có một năm bội thu với sản lượng tăng từ 10%-20%. Đặc biệt, các nhà sản xuất tôm ở Thái Lan dự kiến đạt sản lượng cao với tổng sản lượng khoảng trên 600 ngàn tấn. Theo các chuyên gia nghiên cứu thị trường thủy sản thế giới, nhu cầu ở các nước châu Âu đang xuống thấp, ảnh hưởng lớn đến thị trường tôm năm nay và dự kiến còn phải mất nhiều thời gian mới có khả năng phục hồi do tình hình kinh tế các nước EU đang có dấu hiệu xấu đi.

Các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam cũng dự báo, bối cảnh trên sẽ ảnh hưởng lớn đến ngành nuôi tôm trong nước khi mà công nghệ lạc hậu, chi phí cao làm cho giá tôm của nước ta thường cao hơn các đối thủ mạnh là Thái Lan và Ấn Độ...

Hàng rào Ethoxyquin

Không chỉ có chất Ethoxyquin, mới đây, các thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam đã đưa ra mức cảnh báo về dư lượng kháng sinh Oxytetraxycline có trong mặt hàng này. Như vậy, thêm một rào cản kháng sinh mới cho mặt hàng tôm xuất khẩu của nước ta. Thực tế này đã và đang đẩy các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức.

Ngoài Nhật Bản thì hiện EU cũng đã đưa ra cảnh báo về dư lượng kháng sinh Oxytetraxycline đối với tôm xuất khẩu của Việt Nam. Theo quy định của hai thị trường lớn này mức giới hạn cho phép đối với kháng sinh Oxytetraxycline lần lượt là 0,2 và 0,1 ppm. Tuy nhiên, thời gian gần đây các nhà nhập khẩu đã phát hiện nhiều lô hàng tôm của nước ta có dư lượng thấp nhất là 0,3 ppm và cao nhất là 2,1 ppm. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này được các nhà quản lý thương mại đưa ra một phần là do khâu nuôi trồng.

Cụ thể, trong 4 tháng qua, đã có tổng cộng 11 lô tôm Việt Nam bị cơ quan chức năng của EU và Nhật Bản phát hiện có dư lượng OTC vượt quá giới hạn cho phép. Cơ quan thẩm quyền EU cảnh báo nếu tình trạng dư lượng OTC trong tôm Việt Nam không được cải thiện, EU sẽ xem xét các biện pháp kiểm soát ngặt nghèo hơn với tôm nhập khẩu từ Việt Nam, thậm chí có thể tạm đình chỉ nhập khẩu.  

Dịch bệnh tràn lan

Người nuôi tôm thường xuyên phải đối mặt với nguy cơ trắng tay vì tôm chết dịch. Mới đây chi cục Nuôi trồng thủy sản tỉnh Thừa Thiên - Huế cho biết, đã có 50ha tôm sú nuôi từ 40-50 ngày tuổi bị bệnh môi trường và đốm trắng làm chết khoảng 8 triệu con tôm giống. Hay bệnh tôm chết sớm đã làm thiệt hại ở ĐBSCL hơn 5500 tỷ đồng năm 2013 là những bài học đắt giá cho người nuôi tôm.

Gỡ khó cho người nuôi tôm

Để có hướng đi đúng cho phát triển sản xuất, chế biến, xuất khẩu tôm trong năm 2014, ông Trần Thiện Hải, Chủ tịch VASEP cho rằng, cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp và người nuôi cần xác định nên phát triển tôm sú hay tôm chân trắng; người nuôi cần kiểm soát tốt được dịch bệnh và chủ động được con giống sạch bệnh và có chất lượng; giải quyết được nạn bơm chích Agar đang bùng phát trong tôm nguyên liệu. Bên cạnh đó, Nhà nước, doanh nghiệp và người nuôi cần đánh giá về việc kiểm soát hội chứng tôm chết sớm của các nguồn cung lớn để tìm cơ hội cho tôm Việt Nam.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, chủ trương của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trong năm 2014 là tăng diện tích và sản lượng nuôi tôm chân trắng nhờ thời gian nuôi ngắn, năng suất cao nhưng cần phải có những nghiên cứu kỹ lưỡng về tác động của việc này trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Tuy nhiên, vì lợi nhuận cao nên hiện nay người nông dân đã đổ xô sang nuôi tôm chân trắng, kể cả tại vùng nuôi thay vì nuôi tôm sú với tỷ lệ rủi ro cao.

Hiện nay, sản xuất tôm tại các quốc gia lân cận như: Trung Quốc, Thái Lan đang phục hồi sau EMS nhưng phải mất 2 năm các nước này mới đi vào ổn định. Trong khi đó, một nguồn cung khác là Ấn Độ ít bị ảnh hưởng của EMS cũng đang cạnh tranh với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, vụ nuôi của nước này lại chậm hơn so với Việt Nam từ 1-2 tháng. Như vậy, theo đánh giá của Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam nên tận dụng cơ hội của hai quý đầu năm 2014 để đẩy mạnh, gia tăng kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến của các doanh nghiệp chế biến cho rằng, vấn đề khó khăn nhất đối với ngành tôm hiện nay là tôm nguyên liệu vẫn tiếp tục chảy qua Trung Quốc bằng con đường tiểu ngạch. Điều này không chỉ khiến doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu trong nước gặp nhiều khó khăn do thiếu nguyên liệu mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các sản phẩm của Việt Nam nếu như doanh nghiệp Trung Quốc xuất đi các sản phẩm không đảm bảo chất lượng với ghi chú “tôm có nguồn gốc từ Việt Nam.

Một số doanh nghiệp và người nuôi cho rằng, năm 2014, tổng kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam có thể đạt con số 3,5 tỷ USD. Tuy nhiên, Chủ tịch VASEP, ông Trần Thiện Hải cho rằng, kết quả này có đạt được hay không còn tùy thuộc việc kiểm soát tốt nạn bơm chích tạp chất, tận dụng thời cơ sau EMS và vượt qua khó khăn về thị trường.

Bên cạnh những lợi thế từ các nước nhập khẩu, ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký Vasep khẳng định: “Thách thức lớn nhất trong năm 2014 vẫn từ khâu nuôi trồng, từ khâu nguyên liệu. Phải kiểm soát chặt ngay từ khâu con giống làm sao sản phẩm của chúng ta đảm bảo an toàn thì mới duy trì được tốc độ xuất khẩu. Bên cạnh đó, cần có những biện pháp kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo sản phẩm thủy sản Việt Nam có sức cạnh tranh tốt”.

các hội thảo về chuyên đề sử dụng vi sinh thay thế hóa chất trong nuôi tôm cũng đã được tổ chức. Mới đây, Công ty TNHH sản xuất và thương mại Trúc Anh, xã Vĩnh Trạch, TP.Bạc Liêu (Bạc Liêu) tổ chức Hội thảo sử dụng vi sinh thay thế hóa chất kháng sinh trong nuôi tôm tại Trụ sở công ty và vùng nuôi tôm xã Hòa Tú, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng. Tại các buổi hội thảo có trên 300 hộ nuôi tôm trong tỉnh Bạc Liêu và Tỉnh Sóc Trăng đã được thạc sĩ Lê Anh Xuân, Giám đốc Công ty TNHH sản xuất và thương mại Trúc Anh nhiệt tình hướng dẫn quy trình cải tạo đất, cải tạo ao chuẩn bị bước vào vụ nuôi tôm mới. Đặc biệt là hướng dẫn bà con sử dụng các chế phẩm, men vi sinh để thay thế hóa chất, chất kháng sinh trong xử lý nước, xử lý môi trường trong suốt quá trình nuôi tôm. Theo thạc sĩ Xuân, việc sử dụng vi sinh trong suốt quá trình nuôi tôm sẽ giúp tôm mau lớn, môi trường nước không bị ô nhiễm, nuôi tôm bền vững, đồng thời tạo ra nguồn nguyên liêu sạch, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Chu Quỳnh  (TH)