Theo số liệu của Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch & Đầu tư) thì trong giai đoạn 2011 - 2013, số lượng doanh nghiệp tuyên bố phá sản đã tăng từ mức hơn 43.100 lên 60.700 đơn vị. Sang 5 tháng đầu năm nay, cả nước có gần 27.900 doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc giải thể, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước.

Nguồn: Cục Quản lý đăng ký kinh doanh

Tuy nhiên, đây mới chỉ là bề nổi của tảng băng trôi vì con số thực tế các doanh nghiệp không còn hoạt động trên thị trường lớn hơn rất nhiều. Theo ông Đỗ Tiến Thịnh - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ nghiệp vụ đăng ký kinh doanh cho biết có khoảng 140.000 doanh nghiệp đã không còn hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng cũng chưa thực hiện việc giải thể, phá sản. Theo Cục Quản lý đăng ký kinh doanh trong số những doanh nghiệp rời thị trường, chỉ một lượng nhỏ đăng ký với cơ quan quản lý. Con số này là 7.600 doanh nghiệp năm 2011 và chỉ nhích lên 9.800 doanh nghiệp năm 2013. Còn tính trong 5 tháng đầu năm, cả nước có hơn 3.900 doanh nghiệp hoàn thành các thủ tục, bên cạnh trên 18.700 đơn vị ngừng hoạt động nhưng không đăng ký hoặc chờ đóng mã số doanh nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng từ 14-17%.

Nguyên nhân và hậu quả

Việc chỉ có một số lượng nhỏ các doanh nghiệp đăng ký phá sản giải thể và việc tồn tại quá nhiều doanh nghiệp treo sẽ làm cho nhà nước bị thất thu thuế, người lao động bị xâm hại quyền lợi và làm sai lệch thông tin thống kê, ảnh hưởng tới sự minh bạch của môi trường kinh doanh.

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến có tới 140.000 doanh nghiệp không chịu đăng ký phá sản, giải thể.

Theo ông Thịnh là do nhận thức pháp luật của nhiều doanh nghiệp còn thấp, ý thức chấp hành các quy định về giải thể, phá sản chưa cao. Bên cạnh đó, chế tài xử lý đối với các chủ doanh nghiệp không chịu chấp hành các quy định chưa đủ răn đe, dẫn tới nhiều cá nhân không quan tâm tới nghĩa vụ này. Thêm vào đó còn có những nguyên nhân khách quan đến từ hệ thống quy định về giải thể, phá sản đang có nhiều bất cập, khiến doanh nghiệp muốn tuân thủ theo quy định cũng rất khó.

Ông Thịnh cũng cho biết trong 140.000 doanh nghiệp không còn hoạt động, một tỷ lệ lớn các đơn vị lâm vào tình trạng phá sản do không thể thanh toán hết các khoản nợ, dẫn tới không thể thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động theo quy trình giải thể. Bên cạnh đó, để thực hiện được quy trình theo đúng Luật Phá sản, mỗi doanh nghiệp cũng phải mất 3-5 năm mới hoàn tất thủ tục. Điều này dẫn tới tỷ lệ doanh nghiệp đã và đang thực hiện thủ tục phá sản gần như không có ý nghĩa trong thực tế",

Cùng quan điểm, Luật sư Phạm Thanh Sơn - Văn phòng Luật sư Nam Hà Nội cũng cho rằng việc quy định chưa cụ thể thời hạn chốt các thủ tục thuế dẫn đến mất nhiều thời gian làm thủ tục giải thể, gây ra tình trạng doanh nghiệp "treo", người đại diện pháp luật không đủ kiên nhẫn để tiến hành các thủ tục đóng cửa mà bỏ mặc doanh nghiệp. "Hiện nay đang tồn tại thực tế doanh nghiệp khai sinh thì dễ, khai tử thì bỏ bẵng, xuất phát từ việc doanh nghiệp thấy rằng nếu bỏ qua thì không bị phạt, nhưng làm thì lại lắm thủ tục", vị này phát biểu.

Các biện pháp khắc phục

Để khắc phục tình trang này Quốc hội đang bàn về sửa đổi Luật Doanh nghiệp và Luật Phá sản. Trong đó luật sẽ quy đinh rõ và hợp lý hơn trình tự, thủ tục giải thể doanh nghiệp, bao gồm quyết định giải thể, công bố tình trạng doanh nghiệp đang giải thể, thanh lý tài sản và xóa tên doanh nghiệp.

Theo đó khi doanh nghiệp ngừng kinh doanh nhưng phải thông báo bằng văn bản về thời điểm và thời hạn tạm ngừng hoặc tiếp tục kinh doanh cho cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế chậm nhất 15 ngày trước ngày tạm ngừng hoặc tiếp tục kinh doanh. Trong thời gian tạm đóng cửa, doanh nghiệp phải nộp đủ số thuế còn nợ, tiếp tục hoàn thành các nghĩa vụ với khách hàng và người lao động.

Bên cạnh đó các quy định liên quan đến mở thủ tục phá sản, thanh lý tài sản, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp và người yêu cầu mở thủ tục phá sản cũng được quy định chặt chẽ hơn.Việc đơn giản hóa những thủ tục hành chính của doanh nghiệp, trong đó có thủ tục về kê khai và quyết toán thuế cho doanh nghiệp quyết định giải thể thì môi trường kinh doanh của Việt Nam cũng sẽ cải thiện vượt bậc.

Không chỉ cải cách về các quy định và Luật, nhà nước cũng đang cải thiện môi trường cạnh tranh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia để giúp doanh nghiệp hoạt động tốt hơn trong môi trường của mình.

NQ (Tổng hợp)