Cung vượt cầu

Theo thống kê của FAO và Hiệp hội chủ trại nuôi cá nheo Mỹ, nhu cầu tiêu thụ cá da trơn trên thế giới năm 2010 khoảng 700.000 tấn, trong đó Việt Nam chiếm hơn 96% thị phần. Năm 2010, Việt Nam xuất khoảng 658.000 tấn, với hệ số chế biến 1,5 kg nguyên liệu được 1 kg cá fillet đông lạnh; như vậy, nhu cầu nguyên liệu cho xuất khẩu chỉ cần khoảng 987.000 tấn, trong khi khả năng sản xuất trong nước đã đạt 1,02 triệu tấn. Kéo theo đó, lượng nguyên liệu cá tra dư thừa khoảng 36.400 tấn, tương tự năm 2011 dư thừa trên 179.000 tấn, năm 2012 tới hơn 90.000 tấn, năm 2013 là trên 20.000 tấn (bình quân giai đoạn 2010 - 2012 dư thừa 80.000 tấn/năm, chủ yếu tiêu thụ nội địa). Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng giá cá tra nguyên liệu trong nước sụt giảm nghiêm trọng giai đoạn 2010 - 2013 do cung luôn vượt quá cầu của thị trường thế giới.

Theo nhận định của một số tổ chức và doanh nghiệp chế biến thủy sản ở trong nước, cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu ở các thị trường chưa phục hồi; vì vậy nhu cầu tiêu thụ cá tra giảm mạnh, điều này hoàn toàn không đúng với quy luật kinh tế, vì cá tra của Việt Nam tiêu thụ tại các thị trường trên thế giới giá luôn rẻ hơn các loại cá khác, kể cả các loại cá thịt trắng. Do vậy, coi khủng hoảng kinh tế tác động đến nhu cầu tiêu thụ cá tra là không có cơ sở khoa học.

Nguyên nhân của viêc sụt giảm cầu chính là cá tra của Việt Nam phải cạnh tranh trực diện cá rô phi xuất khẩu của Trung Quốc, nhu cầu tiêu thụ cá rô phi ở EU, Mỹ, Nhật Bản… tăng mạnh trong giai đoạn vừa qua và được người tiêu dùng đánh giá là một loại thực phẩm được ưa chuộng.

Cụ thể, nhập khẩu cá rô phi vào Mỹ lớn thứ ba sau tôm và cá hồi. Theo dự đoán, năm 2015, cá rô phi sẽ lên vị trí thứ hai và đến năm 2020 có thể trở thành thủy sản số một được tiêu thụ tại Mỹ (Riêng năm 2012 Mỹ đã nhập gần 1 tỷ USD cá rô phi từ các nước, trong khi đó cá tra mới chỉ đạt 0,17 tỷ USD, bằng 14% so giá trị của cá rô phi).

Ngoài ra, các nhà nhập khẩu cũng thích nhập cá rô phi từ Trung Quốc hơn so với nhập cá tra để bán, vì nhập cá rô phi Trung Quốc giá chỉ dưới 2 USD/kg trong khi giá bán 3 - 6 USD/kg tùy theo thị trường, lợi nhuận cao hơn so với nhập cá tra giá trên 2 USD/kg. Trong bối cảnh như vậy nhà nhập khẩu sẽ ưu tiên cá rô phi nhiều hơn. Đây là nguyên nhân chính tác động lớn đến ngành cá tra nguyên liệu trong nước thời gian vừa qua. Dự báo xuất khẩu cá tra năm 2014 chỉ đạt 1,75 tỷ USD

Ngành cá tra cần thiết phải tái cấu trúc chuỗi liên kết ngành.

Đối với vấn đề tái cấu trúc ngành cá tra hiện nay điều quan trọng nhất là tái cấu trúc chuỗi liên kết ngành để đảm bảo việc thống nhất giữa khâu sản xuất và phân phối ra thị trường;  hành tái cấu trúc về tài chính doanh nghiệp và tái cấu trúc về quản trị doanh nghiệp nhằm tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các bên gồm ngân hàng, doanh nghiệp và người nuôi.

Ông Vũ Trọng Bình, Vụ trưởng Vụ Địa phương, Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, ngành cá tra hiện nay cung đã vượt cầu nghiêm trọng. Việc tái cấu trúc ngành cá tra cần có quy hoạch rõ ràng, có bước đi phù hợp theo lộ trình cụ thể. Đó là phải xây dựng một hệ thống quản lý chất lượng và tác động vốn khoa học công nghệ đầu tư theo toàn chuỗi.

Ngành cá tra hiện đang muốn trở lại thời kỳ “vàng son” trước những năm 2007. Tuy nhiên, theo các đại biểu tham dự buổi họp, muốn lấy lại giá trị và thương hiệu cá tra Việt Nam , điều trước tiên phải giảm lượng cung và nâng cao chất lượng sản phẩm, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi ngành hàng, nông dân phải là một mắt xích trong chuỗi.

Việc quan trọng nhất hiện nay là phải đẩy nhanh tái cấu trúc doanh nghiệp: Hỗ trợ nhóm doanh nghiệp đang hoạt động ổn định, mua bán hoặc sáp nhập nhóm doanh nghiệp nợ nhiều nhưng có khả năng phục hồi và sẵn sàng cho phá sản doanh nghiệp rất xấu – không có lợi cho ngành ngành sản xuất cá tra.

Cùng với những đề xuất nêu trên, các đại biểu cũng thống nhất, để cứu ngành cá tra phải thực hiện ngay công tác quy hoạch để ổn định sản xuất. Trong qui hoạch phải quan tâm đến liên kết vùng. Đặc biệt vùng ĐBSCL cần có tổ chức đầu mối để điều tiết chung.

Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Tháp vừa tổ chức triển khai Nghị định số 36/2014/NĐ-CP của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra (có hiệu lực từ ngày 20/6/2014) đến tất cả doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ngành hàng cá tra trên địa bàn tỉnh.

Ủy ban Nhân dân chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Sở Công Thương tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong sản xuất kinh doanh; tổ chức lại sản xuất cho phù hợp với quy định về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra; tăng cường quảng bá, tiềm kiếm thị trường... nhằm tạo giá trị gia tăng cho ngành hàng cá tra trong thời gian tới.

Chu Quỳnh (TH)