Mặc dù nằm trong top 3 sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu (KNXK), hàng đầu của ngành thủy sản, có mặt tại 112 quốc gia và khu vực thế giới nhưng sản xuất, chế biến cá ngừ còn manh mún, chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức.

Tính đến tháng 7/2013, số lượng tàu khai thác cá ngừ là 3.456 chiếc, trong đó: Nghề câu vàng và câu tay có 1.760 tàu (Bình Định: 1.034 tàu câu tay, Phú Yên: 550 tàu câu vàng và 18 tàu câu tay, Khánh Hòa có 133 tàu câu tay), nghề lưới vây có 592 chiếc, nghề lưới rê có 1.204 chiếc. Dụng cụ đánh bắt của ngư dân thô sơ, hiệu quả chưa cao.

Nhìn vào thực trạng của ngành khai thác, chế biến cá ngừ, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã đưa ra đề án tổ chức khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ cá ngừ theo chuỗi với tổng kinh phí 760 tỷ đồng.

Mục tiêu chung của đề án là: Nâng cao năng suất, sản lượng, chất lượng, giá trị của cá ngừ đại dương khai thác được. Khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững nguồn lợi cá ngừ đại dương, hài hòa lợi ích cho các bên tham gia trong chuỗi từ khai thác, thu mua, chế biến tiêu thụ. Quản lý, phát triển ngành sản xuất, cá ngừ theo hướng công nghiệp, hiện đại, gắn với đảm bảo an ninh quốc phòng và bảo vệ chủ quyền trên biển.

Để thực hiện đề án, các doanh nghiệp, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (viết tắt là Hiệp hội VASEP) đã và đang tích cực nhận ý kiến, hoàn thành đề án mà Bộ Nông nghiệp đề ra.

Đề án được chia làm 2 dự án nhỏ:

1. Dự án thí điểm đóng tàu khai thác cá ngừ (thực hiện trong năm 2014 -2015): tổng kinh phí là 510 tỷ đồng (trong đó: 360 tỷ đồng cho tay làm nghề vây, 150 tỷ đồng cho tay làm nghề câu).

Dự án do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì, phối hợp cùng UBND các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa; Hiệp hội VINATUNA; Hiệp hội VASEP.

Mục tiêu của đề án là phát triển đội tàu khai thác cá hiện đại, nâng cao năng suất, sản lượng, chất lượng lượng bảo quản sản phẩm, hiệu quả kinh tế, cải thiện điều kiện làm việc, sinh hoạt nghỉ ngơi của ngư dân. Tạo động lực thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp khai thác cá ngừ nói riêng và ngành khai thác hải sản nói chung.

Theo đó, sẽ phát triển đội tàu khai thác tại ba tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa 60 tàu. Trong đó: 30 tàu làm nghề câu, 30 tàu làm nghề vây.

2. Dự án quan sát viên trên tàu cá: do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì. Đơn vị phối hợp: các tổ chức: UNOPS, WCPFC; UBND các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa; Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam. Tổng kinh phí 12 tỷ đồng, thực hiện trong vòng 3 năm (2014 -2016).

Nhiệm vụ cụ thể: Thu thập có hệ thống, đảm bảo thông tin chính xác về hoạt động khai thác cá ngừ phục vụ công tác dự báo ngư trường, chỉ đạo điều hành sản xuất, truy xuất nguồn gốc và các công tác nghiên cứu khoa học khác.

Hi vọng, với đề án này, ngành cá ngừ của Việt Nam sẽ phát triển mạnh trong thời gian tới. Trước mắt, sẽ hoàn thành chỉ tiêu XK cá ngừ đại dương đạt 560 triệu USD (tăng hơn năm ngoái khoảng 40 triệu USD) mà Tổng cục Thủy sản đặt ra.

Đức Hoan