Tại Hội nghị Thượng đỉnh APEC ở Bắc Kinh, vấn đề biển Đông chỉ được nói đến qua vào lễ bế mạc vào hôm 11/11/2014. Tuy nhiên, theo đánh giá, vấn đề này được cho là sẽ được tranh cãi trở lại nhân Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN sẽ mở ra vào ngày 12/11 tại Naypyidaw, thủ đô Myanmar.
Logo Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN 2014
Lãnh đạo của nhiều nước, gồm Tổng thống Mỹ Barack Obama, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, Thủ tướng Australia Tony Abbott, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, Tổng thống Philippines Benigno Aquino ....sẽ bay thẳng từ Bắc Kinh sang Naypytaw, Myanmar ngay khi hội nghị APEC kết thúc. Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng đã lên đường đi dự sự kiện của ASEAN.
Myanmar, chủ tịch đương nhiệm ASEAN là nước đầu tiên quan tâm đến chủ đề nóng bỏng này. Theo RFI, bản dự thảo Tuyên bố chung đúc kết Hội nghị của Chủ tịch ASEAN - bị tiết lộ hôm 5/11/2014 - đã xác định thái độ thái độ quan ngại của các nước Đông Nam Á trước tình hình căng thẳng gia tăng tại Biển Đông.
Tờ Eleven Myanmar đánh giá chủ đề tranh chấp ở Biển Đông sẽ được nêu lên tại các hội nghị trong khuôn khổ do ASEAN tổ chức lần này.
AFP thì tin rằng: "Tranh luận về ai sở hữu phần nào ở Biển Đông có thể sẽ bùng nổ trong các cuộc họp lần này, sau một năm Trung Quốc thực hiện nhiều hoạt động gây căng thẳng tại khu vực".
Trong khi đó, hãng tin Rappler của Philippines cũng cho rằng Tổng thống Philippines Aquino dự kiến sẽ nêu các hành động của Trung Quốc thời gian gần đây tại Biển Đông, gồm cả việc tàu thủy văn của Bắc Kinh xâm phạm khu vực bãi Cỏ Rong thuộc quần đảo Trường Sa. Các thành viên hiệp hội ASEAN cũng sẽ thúc đẩy Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), nhằm có cơ chế ràng buộc để hiện thực hóa DOC được đưa ra từ cách đây 12 năm.
Mặc dù được coi là chủ đề chính tại các thảo luận tại Cấp cao ASEAN và Cấp cao Đông Á (EAS) nhưng một số học giả cho rằng thảo luận Biển Đông sẽ không đạt được bước đột phá nào trong dịp này. Kết quả cao nhất là các nước kêu gọi giải pháp hòa bình cho các tranh chấp.
"Tôi không thấy có bất cứ đột phá nào tại Naypyidaw hay trong thời gian trước mắt. Hãy đối diện với thực tế rằng tranh chấp ở Biển Đông là một vấn đề phức tạp và ASEAN đang phải đối phó với Trung Quốc, một cường quốc của châu Á và của cả thế giới", một nhà ngoại giao giấu tên nói với AFP.
Tại hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần này, giới phân tích đặc biệt chú ý tới "nhân tố Obama". Biển Đông không chỉ là chuyện giữa Trung Quốc với khối Đông Nam Á, mà còn liên quan đến Hoa Kỳ, trong bối cảnh Washington tăng cường sự hiện diện trở lại ở châu Á, thể hiện qua chính sách “xoay trục” sang khu vực này.
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Susan Rice nói với AFP rằng ông Obama dự kiến sẽ nêu bật vai trò lãnh đạo của Mỹ trong giải quyết các tranh chấp lãnh hải ở khu vực này.
"Việc theo dõi xem Obama có thể hoàn thành việc gì tại ASEAN là một diễn biến thú vị. Liệu giọng điệu nào sẽ được tổng thống Mỹ đưa ra về các vấn đề lớn, đặc biệt sau khi Trung Quốc và Nga có vẻ như tăng cường quan hệ", tờ Rappler nhận định.
Phương Anh (tổng hợp)