Theo Thông tư liên tịch số 11/2025 do 11 bộ, ngành Trung ương ban hành, nhiều hành vi liên quan đến quản lý và sử dụng đất đai nếu gây lãng phí nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, thứ nhất là các hành vi lập, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch tài nguyên không đúng quy định của pháp luật, dẫn đến thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai.

Thứ hai, trong quá trình sử dụng và khai thác đất đai, nếu gây ô nhiễm môi trường, hủy hoại tài nguyên, làm suy giảm năng lượng và tài nguyên quốc gia thì cũng có nguy cơ bị xử lý hình sự.

Thứ ba, việc giao đất, cho thuê đất, giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền, hoặc không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt đều được xác định là hành vi gây lãng phí đất đai.

Thứ tư, các trường hợp giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước; không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án theo quy định; hoặc chậm xác định giá đất, dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước, cũng thuộc nhóm hành vi bị xem xét trách nhiệm.

Thứ năm, sử dụng đất không đúng mục đích; để đất bỏ hoang quá 12 tháng liên tục kể từ thời điểm nhận bàn giao đất trên thực địa; hoặc chậm tiến độ sử dụng đất quá 24 tháng so với cam kết ghi trong dự án đầu tư đều bị coi là hành vi lãng phí đất đai.

Thứ sáu, cố ý kéo dài việc giải phóng mặt bằng, chậm triển khai dự án; khởi công xây dựng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; hoặc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đúng quy định, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Thứ bảy, việc quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án nhà ở không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị – nông thôn hoặc chương trình phát triển nhà ở đã được phê duyệt cũng bị xem là hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Theo nhận định của các chuyên gia bất động sản, Thông tư liên tịch số 11/2025 không chỉ mang tính chất hướng dẫn nghiệp vụ cho các cơ quan tiến hành tố tụng mà còn tạo ra một khung pháp lý ràng buộc chặt chẽ đối với chủ đầu tư, doanh nghiệp bất động sản, các tổ chức được giao đất, thuê đất cũng như cá nhân sử dụng đất.

Quy định mới này đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các cơ quan tố tụng tiến hành khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử các hành vi gây lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đây được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm siết chặt kỷ cương trong quản lý đất đai, góp phần ngăn chặn tình trạng dự án treo, đất bỏ hoang và thất thoát nguồn lực phát triển.

Như vậy, hành vi lãng phí đất đai nếu gây hậu quả nghiêm trọng sẽ không còn chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính mà có thể bị xử lý bằng các biện pháp hình sự.

Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực, từng bước chấm dứt tình trạng sử dụng đất kém hiệu quả và các dự án bỏ hoang trong thời gian tới.