“Người Việt Nam vốn rất thông minh, cần cù và sáng tạo, ngành thuế cũng đã tiến bộ, trưởng thành nhiều, trong khi đó số giờ nộp thuế tại Việt Nam (872 giờ) đứng “đội sổ” bảng xếp hạng mức độ thuận lợi về thuế trong nhóm 12 nước ASEAN + Trung Quốc, thua kém hơn cả Lào, Campuchia và Myanmar là không thể chấp nhận được”, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định trong buổi làm việc với Tổng cục Thuế mới đây và yêu cầu ngành thuế phải có các giải pháp đẩy nhanh cải cách hành chính thuế tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động SXKD.

Báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Bùi Văn Nam cho biết, qua hơn 24 năm kể từ khi hệ thống thuế đi vào hoạt động thống nhất (1990-2014), bên cạnh việc đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ chính trị về thu NSNN, Tổng cục Thuế đã thực hiện thành công các chương trình cải cách, hiện đại hoá công tác quản lý theo Chiến lược cải cách hệ thống thuế đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Theo đó, hệ thống chính sách thuế đã liên tục được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhằm thực hiện mục tiêu bao quát, phát triển nguồn thu, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, công bằng, hiệu quả phù hợp với thể chế kinh tế thị trường theo định hướng XHCN và thông lệ quốc tế. Cùng lúc, để đảm bảo quản lý thuế theo mô hình hình chức năng, bên cạnh việc kiện toàn tổ chức, nâng cao trình độ đội ngũ, hiện đại hoá cả cơ sở vật chất và con người quản lý, Tổng cục Thuế đã xây dựng một hệ thống các quy trình quản lý thu, các sổ tay nghiệp vụ được hỗ trợ bằng các ứng dụng CNTT. 

Nhờ đó ngành thuế đã triển khai phương thức nộp tờ khai thuế qua mạng Internet tại 63 tỉnh, TP với 367.000 DN tham gia, chiếm 76% số DN đang hoạt động trên toàn quốc; thực hiện đa dạng hoá các hình thức nộp thuế theo hướng hiện đại, thuận tiện cho người dân. 

Đến nay, ngành thuế đã phối hợp với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) triển khai thí điểm nộp thuế điện tử tại 3 địa phương là Hà Nội, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc với hơn 1.000 DN tham gia, dự kiến cuối năm 2014, sẽ mở rộng ra 15 địa phương và trong năm 2015 sẽ áp dụng rộng rãi trên phạm vi toàn quốc.

Toàn ngành thuế cũng đã thực hiện nghiêm Nghị quyết 25/NQ-CP và Nghị quyết số 68/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa TTHC, theo đó đã kịp thời công khai danh mục các TTHC thuế tại bộ phận “một cửa” của cơ quan thuế các cấp; triển khai rà roát và đơn giản hóa 100% các thủ tục để đơn giản hoá thủ tục và thời gian đăng ký thuế; giảm tần suất kê khai thuế thuế GTGT của các DN vừa và nhỏ từ 12 lần/năm xuống còn 4 lần/năm; rút ngắn thời hạn giải quyết đối với trường hợp “kiểm tra trước, hoàn thuế sau” từ 60 ngày xuống còn 40 ngày, trường hợp “hoàn thuế trước, kiểm tra sau” từ 15 ngày làm việc xuống còn 6 ngày làm việc, thời hạn giải quyết thủ tục gia hạn nộp hồ sơ khai thuế từ 5 xuống còn 3 ngày làm việc. 

Cơ quan thuế đã gộp 5 tờ khai các loại thuế vào 1 tờ khai duy nhất, giúp đơn giản hóa các TTHC cho các hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán; giảm tần suất kê khai đối với tổ chức chi trả thu nhập cá nhân có số thuế phải nộp từ 50 triệu đồng/tháng trở lên; giảm đối tượng phải quyết toán thuế TNCN...

Mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu nhưng Tổng cục Thuế cũng nghiêm túc chỉ rõ những hạn chế trong công tác quản lý, đó là: một số cơ chế, chính sách còn phức tạp; thông tư hướng dẫn ban hành chậm gây khó khăn cho DN, công tác hỗ trợ, hướng dẫn chính sách thuế ở một số cục thuế, chi cục thuế chưa kịp thời, hiệu quả chưa cao; hình thức tuyên truyền còn đơn điệu, lạc hậu; việc tiếp nhận và giải quyết những vướng mắc, khó khăn của người nộp thuế còn chậm. 

Ở nhiều cơ quan thuế, nhất là ở các chi cục thuế thuộc các thành phố lớn, DN, người dân còn gặp nhiều khó khăn, phiền hà trong việc kê khai thuế, thậm chí cán bộ thuế còn sách nhiễu buộc người nộp thuế phải đi lại nhiều lần, tốn kém thời gian và chi phí.

Bổ sung thêm, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, hệ thống chính sách thuế của Việt Nam đang mất dần những nguyên tắc cơ bản mà chủ yếu chỉ chạy theo bổ sung, sửa đổi những khiếm khuyết, dẫn đến không bao quát cao, thậm chí còn gây ra nhiều cách hiểu, dẫn đến áp dụng theo nhiều cách khác nhau. Bên cạnh đó, quy trình, thủ tục nộp thuế còn chồng chéo, phức tạp, làm khó người nộp thuế, tạo cơ hội cho cán bộ nhũng nhiễu. 

Do đó, để cải cách thuế hiệu quả thì phải cải cách toàn bộ, tổng thể, chứ chỉ cải tiến một khâu, một quy trình thì không giải quyết được vấn đề. Đặc biệt, để giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thuế với người dân mà theo bà Cúc là mầm mống phát sinh phiền hà, nhũng nhiễu, ngành thuế cần cập nhật nhanh những công nghệ mới vào quản lý, đồng thời phát huy vai trò của hệ thống đại lý thuế như cánh tay nối dài của ngành thuế.

Nhận định trình độ quản lý thuế của Việt Nam dù đã ghi nhận những bước tiến nhưng hiện đang còn khoảng cách khá xa so với các nước trong khu vực, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Nguyễn Tiến Lộc đề nghị Tổng cục Thuế phải có quan điểm mới về cải cách, theo đó không nên sửa đổi chắp vá mà phải thiết kế một chương trình tổng thể riêng về cải cách hành chính để đạt cho được mục tiêu đề ra. Trong nỗ lực này, VCCI sẵn sàng làm đầu mối huy động ý kiến đóng góp của các DN, hiệp hội DN trong và ngoài nước để cống hiến những sáng kiến thiết thực cho một môi trường quản lý thuế tiến bộ và minh bạch hơn.

Dõi theo bước đường phát triển của ngành thuế, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đánh giá cao tinh thần nỗ lực phấn đấu để ghi nhận những bước tiến bộ, trưởng thành cả về thể chế, trình độ quản lý, kiện toàn bộ máy và đội ngũ CBCC làm công tác thuế. Thủ tướng khẳng định, chính những bước tiến dài trong trình độ quản lý thuế đã góp phần tích cực để Nhà nước chuyển đổi thành công cơ chế quản lý kinh tế từ tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. 

Tuy nhiên, người đứng đầu Chính phủ cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều điểm còn hạn chế, khiếm khuyết trong công tác thuế, trong đó lớn nhất là số giờ nộp thuế tại Việt Nam (872h) đang đứng cuối bảng xếp hạng mức độ thuận lợi về thuế trong nhóm 12 nước ASEAN + Trung Quốc; số lần nộp thuế trong năm cũng cao nhất so với khối ASEAN và khối các nước OECD. 

Cùng lúc, số thuế thất thu không chỉ lớn về tổng thể mà còn xảy ra đối với nhiều sắc thuế, nhất là đối với DN đầu tư nước ngoài và hộ khoán thuế. Bên cạnh đó, hệ thống chính sách thuế còn chồng chéo, thiếu minh bạch; quy trình, thủ tục nộp thuế còn phức tạp, trong đó có nhiều khâu, công đoạn không cần thiết; cơ chế song trùng lãnh đạo trong quản lý thuế cũng chưa đủ chặt chẽ, còn nhiều kẽ hở; đặc biệt tổ chức bộ máy ngành thuế còn chưa thích hợp với cơ chế quản lý mới với việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; phẩm chất đạo đức của CBCC thuế còn có vấn đề, tuy chỉ là số ít nhưng cũng đủ gây ra dư luận và sự nhìn nhận không hoàn toàn tốt đẹp của xã hội đối với ngành.

Nhấn mạnh nhiệm vụ quan trọng nhất của Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay là phải tiếp tục đẩy mạnh việc hoàn thiện cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và bình đẳng cho mọi tổ chức, DN, người dân phát triển SXKD, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững trong hội nhập toàn cầu, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu từ nay đến cuối năm và trong năm tới ngành thuế phải đổi mới mạnh mẽ, tạo chuyển biến rõ nét trong cải cách thủ tục hành chính để đáp ứng và thích ứng với hoàn cảnh mới và đóng góp vào mục tiêu chung của quốc gia. 

Theo đó, ngành thuế cần tập trung cải cách theo mục tiêu, tiêu chí cụ thể để có được bước tiến rõ ràng về hiệu quả quản lý; bằng nhiều giải pháp mang tính đột phá, ngành thuế phải giảm mạnh thời gian và số lần nộp thuế cho DN, vì đây là yêu cầu bức thiết của đất nước, của nhân dân. Đồng thời ngành thuế cũng phải chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng CBCC, kiện toàn bộ máy, xây dựng ngành trong sạch, vững mạnh để khắc phục các hiện tượng tiêu cực, gây phiền hà, nhũng nhiễu. 

Muốn vậy, toàn ngành phải tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung, cải tiến thể chế, quy trình, thủ tục quản lý, nhất là phải ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong quản lý. Trong bối cảnh nguồn lực có hạn, ngành thuế có thể huy động sự chung tay của các tổ chức dịch vụ xã hội, các công ty trong và ngoài nước để tăng thêm sức mạnh cho chính mình. Đối với một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là chống thất thu ngân sách, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu ngành thuế phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát sau hậu kiểm; quản lý chuyển giá phải quyết liệt, hiệu quả hơn; nhất là phải công khai, minh bạch trong quy trình quản lý để hạn chế tiêu cực phát sinh. 

Riêng với những kiến nghị của Tổng cục Thuế về những thủ tục hành chính có liên quan với các ban, ngành khác, Chính phủ sẽ ghi nhận để lên kế hoạch trao đổi, bàn bạc với các bên liên quan, đảm bảo có giải pháp tháo gỡ trong thời gian nhanh nhất.

Cuối cùng, trên tinh thần phát huy những thành tích, kết quả đã đạt được trong chặng đường gần 70 năm xây dựng và trưởng thành, nhưng cũng thẳng thắn, nghiêm túc nhìn nhận những yếu kém để có giải pháp khắc phục, sửa chữa, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tin tưởng ngành thuế sẽ tiếp tục phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đóng góp tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế đất nước./.

Theo Thanh Mai - Trung Kiên/ Tạp chí Thuế