Không chỉ các chủ đồn điền cao su mới đang phải chịu cảnh phải chịu cảnh ngậm ngùi chặt bỏ hàng trăm héc ta cao su non để chuyển sang cây trồng khác do giá mủ giảm mạnh, thu không đủ bù chi mà các doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu mặt hàng này tại Tây Ninh cũng đang gặp khó do giá bán cao su luôn "tuột dốc", hàng tồn kho ngày một lớn.

Tính đến thời điểm giữa tháng 6/2014 tại các doanh nghiệp của nhà nước và tư nhân trên địa bàn tỉnh còn tồn khoảng 10.000 tấn mủ cao su, trị giá trên 350 tỷ đồng chưa bán được. Nguyên nhân của việc tồn kho với số lượng mủ cao su lớn như vậy vì từ quý IV năm trước giá cao su đã trượt giảm mạnh từ 45-50 triệu đồng/tấn (tháng 6/2013) xuống chỉ còn 35 triệu đồng/tấn. Điều này làm cho các doanh nghiệp phải gồng mình giữ hàng, chờ lên giá, đồng thời phải tiếp tục thu mua mủ của nông dân để giữ mối đầu vào và tạo công ăn việc làm cho công nhân nhà máy.

Bản chất của sự việc này là do nguồn cung mặt hàng này đã vượt cầu từ rất lâu. Hiện nay, diện tích cây cao su lên tới 98.170 ha đã vượt xa mức quy hoạch cho phép của tỉnh 84.400 ha. Điều này dẫn đến sản lượng mỗi năm đạt 165.372 tấn (quy khô) vượt 3000 tấn mủ với sản lượng kế hoạch là 162.222 tấn.

Sản lượng dư thừa nhưng thị trường lại thu hẹp đã khiến cho tình cảnh của các doanh nghiệp cao su ngày càng éo le. 60% mặt hàng cao su của Tây Ninh xuất khẩu sang Trung Quốc bằng đường tiểu ngạch, tuy nhiên thị trường này cũng đang bị khủng hoảng thừa.

Theo ông Đoàn Văn Lực -  Hiệp hội Cao su Việt Nam, thời điểm tháng 5/2014 Trung Quốc vẫn còn thừa 300.000 tấn mủ tại cảng Thanh Đảo - Cảng giao dịch quốc tế về cao su thuộc tỉnh Sơn Tây. Chưa kể Thái Lan đang "xả hàng" khoảng 200.000 tấn để giải phóng kho dự trữ. Đây là nguyên nhân làm giá cao su liên tục hạ trong thời gian qua trên thị trường này ước tính giá giảm từ 25-30% so cùng kỳ năm ngoái.

Giá cao su tuột dốc, hàng tồn kho ứ động anh hưởng đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Công ty Cổ phần Cao su Tây Ninh (TRC) đã công bố kết quả kinh doanh ước tính tháng 5 và 5 tháng đầu năm 2014.

Với tình hình giá cả cao su tiếp tục sụt giảm (bình quân quý I đạt 47,3 tỷ đồng), lợi nhuận thu được của Cao su Tây Ninh trong tháng 5 đạt 14,2 tỷ đồng, nâng lợi nhuận lũy kế 5 tháng lên gần 73 tỷ đồng, trong đó chỉ 14,8 tỷ đồng đến từ SXKD cao su, 15,4 tỷ đồng từ hoạt động tài chính và chủ yếu 42,5 tỷ đồng là từ hoạt động khác - thanh lý cây cao su.

Tính đến cuối tháng 5, Cao su Tây Ninh tồn kho trên 1.032 tấn mủ cao su, trong đó 922 tấn là mủ khai thác, còn lại 110 tấn mủ thu mua.

Tuy nhiên có một điều lạ là mặc dù các doanh nghiệp cao su ở Tây Ninh “méo mặt” vì lỗ thì ông Đoàn Nguyên Đức (bầu Đức) - Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai vẫn sống khỏe nhờ việc phát triển ngành công nghiệp chế biến cao su.

Vào đầu năm 2013, nhà máy chế biến mủ cao su Hoàng Anh Attapeu với diện tích 5ha có giá trị đầu tư 11 triệu USD, công suất 25.000 tấn/năm đã được khánh thành.

Theo Bầu Đức, nhà máy chế biến mủ cao su Hoàng Anh Attapeu là nhà máy chế biến mủ cao su SVR đầu tiên được tập đoàn xây dựng cho đến thời điểm này và cũng là nhà máy đầu tiên có công suất 25 ngàn tấn/năm được xây dựng ở Lào.

Năm 2014, Hoàng Anh Gia Lai sẽ có 50.000ha cao su thu hoạch. Trung bình mỗi ha thu hoạch 2 tấn mủ và với giá cả tạm tính như hiện nay thì từ năm 2014 trở đi, mỗi năm lợi nhuận thu được của doanh nghiệp này sẽ là 450 triệu USD từ xuất khẩu cao su.

Lối ra cho cao su Việt Nam

Việc người dân đổ xô vào sản xuất một mặt hàng thiếu tính quy hoạch đã không phải là việc hiếm gặp. Trước đây là cá tra và bây giờ là cao su.

Có một điều tương đồng là mặc dù sản xuất nhiều nhưng chất lượng của những sản phẩm của Việt Nam lại không cao dẫn đến bị ép giá.

Đây cũng là chia sẻ của Bầu Đức về vị thế cao su VN. Đó là hiện cao su Việt Nam vẫn chưa được đánh giá cao tương ứng với vị trí. Mặc dù là nước xuất khẩu cao su lớn thứ 4 thế giới nhưng cao su VN có chất lượng chưa cao và chưa tạo được thương hiệu nên giá cao su thường thấp hơn 10-20% so với giá cao su của Thái Lan, Malaysia.

Bài học từ cao su Gia Lai cũng có thể sẽ là hướng đi cho các doanh ngiệp cao su trong thời gian tới. Đó là tập trung vào khai thác đi đôi với chế biến, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng những yêu cấu khắt khe của thị trường.

Còn với các doanh nghiệp cao su Tây Ninh hiện nay trước tình hình thị trường cao su tại Trung Quốc đang "đóng băng" và ép giá, một số doanh nghiệp có tiềm lực về vốn đã đầu tư về máy móc thiết bị, kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu thu mua, chế biến, cho ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn quy định để chuyển hướng sang thị trường châu Á, châu Âu, châu Mỹ, Ấn Độ. Chẳng hạn như Công ty TNHH sản xuất cao su Liên Anh, thành phố Tây Ninh trong 5 tháng đầu năm 2014 đã xuất khẩu trực tiếp sang thị trường Mỹ, Ấn Độ, Singapore, Đức, Ai Cập… được 8.500 tấn đạt tiêu chuẩn (tiêu chuẩn Việt Nam), trị giá 18,5 triệu USD.

Nhằm gỡ khó cho các doanh nghiệp cao su, Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) vừa gửi văn bản đến Bộ Công thương, Bộ Tài chính, Bộ NN-PTNN, Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phản ánh tình hình khó khăn của xuất khẩu cao su thiên nhiên trong những tháng đầu năm 2014, đồng thời kiến nghị giải pháp hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp. Theo VRA, chính sách thuế xuất khẩu hiện nay làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận khi giá bán gần sát với giá thành. Chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) gây vướng mắc trong quá trình kê khai, tính nộp thuế GTGT đối với doanh nghiệp kinh doanh thương mại. Qua tình hình xuất khẩu cao su trong 4 tháng đầu năm, dự báo cả năm 2014 chỉ có thể xuất khẩu được khoảng 1 triệu tấn, giảm 7% - 10% về lượng, nhưng kim ngạch xuất khẩu có thể giảm mạnh đến 25% - 30%, ước đạt khoảng 1,8-2 tỷ USD.

VRA kiến nghị với các bộ - ngành áp dụng chính sách thuế GTGT đối với mặt hàng mủ cao su sơ chế, đưa thuế xuất khẩu cao su trở lại mức thuế suất 0% nhằm giúp doanh nghiệp cao su Việt Nam tăng tính cạnh tranh về giá so với các nước khác trong giai đoạn giá đang ở mức rất thấp, gần sát với giá thành, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tích cực đa dạng hóa sản phẩm và tìm cách tăng thị phần, mở rộng nguồn khách hàng.

NQ (Tổng hợp)