Bức tranh kinh doanh của các doanh nghiệp gạo niêm yết trong quý I/2026 tiếp tục cho thấy sự phân hóa mạnh mẽ. Trong khi một số doanh nghiệp tăng tốc nhờ xuất khẩu khởi sắc và biên lợi nhuận cải thiện, nhiều đơn vị vẫn mắc kẹt trong vòng xoáy thua lỗ kéo dài, thậm chí đối mặt nguy cơ bào mòn vốn chủ sở hữu. Khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và nhóm hụt hơi đang ngày càng nới rộng, phản ánh quá trình sàng lọc khốc liệt trong ngành gạo.

Nhóm doanh nghiệp tăng tốc

Trong nhóm doanh nghiệp gạo niêm yết, Tổng Công ty Lương thực Miền Nam - CTCP (UPCoM: VSF) tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về quy mô doanh thu khi đóng góp khoảng 40% tổng doanh thu toàn ngành. Tuy nhiên, doanh thu quý I của VSF giảm mạnh 34% so với cùng kỳ, xuống còn 2.949 tỷ đồng, trở thành nguyên nhân chính kéo doanh thu toàn nhóm giảm 13%.

Dù doanh thu thu hẹp đáng kể, VSF vẫn cải thiện được hiệu quả hoạt động khi biên lợi nhuận gộp tăng từ 10,5% lên 11,2%. Tính đến cuối quý I, tổng tài sản của doanh nghiệp đạt 6.970 tỷ đồng, trong đó hàng tồn kho gần 1.860 tỷ đồng.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm An Giang (HOSE: AFX) nổi lên là điểm sáng lớn nhất ngành. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần 884 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 18 tỷ đồng trong quý I, tăng lần lượt 187% và 286% so với cùng kỳ năm trước.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ hoạt động xuất khẩu. Doanh thu xuất khẩu của AFX đạt 163 tỷ đồng, cao gấp 5,5 lần cùng kỳ, cho thấy doanh nghiệp đang tận dụng tốt cơ hội từ thị trường nước ngoài.

Một trong những điểm đáng chú ý khác là sự áp đảo của Công ty cổ phần Giống cây trồng Trung ương (Vinaseed - HOSE: NSC) và Công ty cổ phần Thương mại Kiên Giang (UPCoM: KTC) trong cơ cấu lợi nhuận toàn ngành. Hai doanh nghiệp này đóng góp gần 94% tổng lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp gạo niêm yết.

Tại Vinaseed, doanh thu quý I đạt 363 tỷ đồng, giảm nhẹ 1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nhờ kiểm soát tốt chi phí hoạt động, doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận sau thuế 41 tỷ đồng, tăng 9%.

Trong khi đó, KTC ghi nhận doanh thu thuần 1.825 tỷ đồng, tăng 31%. Biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 4,2% lên 5,5% đã giúp doanh nghiệp bù đắp áp lực chi phí và đạt lợi nhuận sau thuế 29 tỷ đồng, tăng tới 145% so với cùng kỳ năm trước.

Một số doanh nghiệp khác cũng cho thấy tín hiệu hồi phục tích cực. Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (UPCoM: TAR) đã thoát lỗ khi ghi nhận lợi nhuận sau thuế 2 tỷ đồng, cải thiện đáng kể so với khoản lỗ 15 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này đến từ việc doanh thu tăng 56%, lên 510 tỷ đồng, cùng với biên lợi nhuận gộp được cải thiện từ 2,9% lên 5,3%.

Tương tự, Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Kiên Giang (UPCoM: KGM) dù doanh thu giảm mạnh 54%, còn 628 tỷ đồng, vẫn tăng 24% lợi nhuận sau thuế lên 4,5 tỷ đồng. Doanh nghiệp cho biết kết quả này đến từ sự cải thiện hiệu quả kinh doanh tại công ty con hoạt động trong lĩnh vực xăng dầu.

Những gam màu xám chưa thể xóa nhòa

Trái ngược với nhóm doanh nghiệp tăng trưởng, nhiều doanh nghiệp trong ngành vẫn đang loay hoay tìm lối thoát khỏi khó khăn kéo dài.

Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu An Giang (UPCoM: AGM) tiếp tục ghi nhận kết quả kinh doanh kém khả quan khi doanh thu quý I chỉ đạt 3 tỷ đồng, giảm tới 85% so với cùng kỳ. Doanh thu bán hàng trong nước sụt giảm mạnh, trong khi nguồn thu tài chính gần như không còn khiến doanh nghiệp lỗ 13 tỷ đồng trong quý đầu năm.

Khó khăn của AGM đã kéo dài nhiều năm. Doanh nghiệp bị hủy niêm yết trên HoSE từ tháng 5/2025 do thua lỗ liên tiếp và tình trạng âm vốn chủ sở hữu. Đến cuối quý I/2026, AGM ghi nhận lỗ lũy kế 524 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu âm 341 tỷ đồng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Công ty cổ phần Nông nghiệp và Thực phẩm Hà Nội - Kinh Bắc (UPCoM: HKB). Doanh nghiệp tiếp tục lỗ 15 tỷ đồng trong quý I, đánh dấu quý thua lỗ thứ 25 liên tiếp kể từ lần gần nhất có lãi vào quý IV/2019.

Lỗ lũy kế của HKB hiện đã vượt 517 tỷ đồng, khiến vốn chủ sở hữu chỉ còn hơn 14 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quá trình tái cơ cấu của doanh nghiệp vẫn chưa mang lại kết quả rõ rệt.

Nếu AGM và HKB là những cái tên đang chật vật với bài toán tồn tại, thì CTCP Tập đoàn Lộc Trời lại là trường hợp đặc biệt khi từng được xem là một trong những đầu tàu của ngành lúa gạo Việt Nam.

Từng theo đuổi tham vọng xây dựng mô hình "cánh đồng lớn" tại Đồng bằng sông Cửu Long, Lộc Trời hiện đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong hơn ba thập kỷ phát triển. Báo cáo tài chính công bố gần nhất cho thấy doanh nghiệp tiếp tục thua lỗ ở cả công ty mẹ và báo cáo hợp nhất, trong khi các khoản phải trả người bán tăng mạnh và hoạt động kinh doanh vẫn phụ thuộc đáng kể vào vốn vay.

Dù vậy, những động thái gần đây cho thấy doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực tìm kiếm cơ hội phục hồi. Đầu tháng 7/2025, Lộc Trời tham gia đoàn công tác của Thủ tướng tới Brazil nhằm tiếp cận thị trường hơn 210 triệu dân. Đến cuối năm, doanh nghiệp tiếp tục ký biên bản ghi nhớ hợp tác với TTC AgriS (SBT) để phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững và mở rộng hiện diện trên thị trường quốc tế.

Sự đối lập giữa những doanh nghiệp đang tăng tốc và những đơn vị vẫn loay hoay trong khó khăn cho thấy ngành gạo đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh. Trong cuộc đua này, không phải doanh nghiệp nào sở hữu quy mô lớn cũng giữ được lợi thế, trong khi những doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí, tận dụng được thị trường xuất khẩu và duy trì hiệu quả vận hành đang dần chiếm ưu thế.