ETF hiểu đơn giản là một quỹ đầu tư theo dõi các chỉ số chứng khoán, hàng hóa hoặc một rổ tài sản như một quỹ chỉ số nhưng lại giao dịch như một cổ phiếu niêm yết. Giá của ETF thay đổi hàng ngày khi chúng được mua bán, giao dịch. Các đặc điểm nổi bật của ETF thường được nhắc đến như: Vốn đầu tư thấp, nhà đầu tư có thể sử dụng đòn bẩy tài chính, có thể bán khống, chi phí giao dịch không cao, tính thanh khoản, tính đa dạng và tính minh bạch (Vanguard, 2013).

Ngoài ra, ETF hoạt động theo cơ chế quản lý bị thụ động nên chi phí quản lý quỹ luôn thấp hơn các quỹ tương hỗ. Theo thống kê gần đây, mức phí trung bình hàng năm của quỹ tương hỗ khoảng 1,23% trong khi ETF chỉ khoảng 0,55% (MBS Talk 3, 2013).

Hiện nay, quỹ ETF xuất hiện tại Việt Nam đều là các quỹ ngoại, cho đến thời điểm hết năm 2013 vẫn chưa có sự xuất hiện của quỹ ETF nội địa. Các quỹ ETF ngoại sử dụng các mã chứng khoán đang niêm yết trên hai sàn giao dịch HOSE và HNX để xây dựng bộ chỉ số (basket securities). Các ETF này đều được giao dịch thứ cấp tại các sàn giao dịch nước ngoài và niêm yết bằng ngoại tệ.

Tác động chung đến thị trường

Động thái của các quỹ ETF bắt đầu được các nhà đầu tư (NĐT) trong nước quan tâm từ năm 2011 và sự quan tâm này đang được đặc biệt chú ý trong năm 2013. Xét về quy mô tài sản của hai quỹ chính là Market Vector và FTSE, với tổng tài sản khoảng 800 triệu USD, có thể được xếp vào quy mô lớn trong khối các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố then chốt, tạo tác động đến thị trường mà chính tính minh bạch thông tin về quỹ ETF, những động thái có thể dự đoán từ chu kỳ rà soát danh mục của quỹ ETF đã phần nào chi phối thị trường.

Tác động đến cổ phiếu

Liệu một cổ phiếu khi được bổ sung vào một quỹ ETF có tăng tính thanh khoản, hay một cổ phiếu khi bị loại ra khỏi danh mục quỹ có giảm tính thanh khoản và liệu có thể xác định tách bạch ảnh hưởng của quỹ ETF lên các chứng khoán thuộc rổ?

Nếu xem CP được ETF lựa chọn là thành công, thành công đó được xây trên 2 yếu tố vốn hóa và thanh khoản. Đường tới thành công đã khó, duy trì thành công còn khó hơn và ở đây là việc CP làm thế nào để đồng thời đảm bảo được vốn hóa và thanh khoản của mình.

Hiện tại, có thể khẳng định việc một chứng khoán được bổ sung thuộc một quỹ ETF đã tăng tính thanh khoản cho chứng khoán đó thông qua tăng kỳ vọng của nhà đầu tư. Không phải tự nhiên, các sàn giao dịch trên thế giới luôn tồn tại nhiều bộ chỉ số khác nhau. Các chỉ số chứng khoán khác nhau phản ánh các góc nhìn khác nhau về TTCK, bên cạnh đó còn tạo ra thương hiệu cho mã chứng khoán thuộc chỉ số, do đó làm tăng tính hấp dẫn cho cổ phiếu nói riêng và tăng tính thanh khoản cho thị trường nói chung.

Các chứng khoán thuộc FTSE Vietnam Index hay Vietnam Market Vector Index cũng gia tăng tính thanh khoản do tác động từ dòng vốn khối ngoại và do cả hiệu ứng truyền thông. Trong tương lai, khi các quỹ ETF nội địa xây dựng trên các bộ chỉ số như VN30 hay HNX30 sẽ càng làm gia tăng tính hấp dẫn của các chứng khoán thuộc rổ chỉ số tương ứng.

Vốn hóa liên quan đến vốn điều lệ và biến động tăng/giảm của CP. Thanh khoản cũng liên quan đến biến động của CP và vài yếu tố khác như sóng, cơ cấu sở hữu… Thông thường, trong giai đoạn CP được đưa vào ETF, cả thanh khoản và giá cả đều biến động theo chiều hướng gia tăng và bổ trợ lẫn nhau. CP được mua nhiều sẽ có sóng tăng, tức càng được theo dõi nhiều hơn.

Tuy nhiên, điều này có thể xảy ra khả năng khi ETF đã hoàn tất việc mua vào, sức mua giảm nên CP ít sóng, kém thu hút và thanh khoản giảm trở lại. CP ít biến động, thanh khoản giảm sẽ khiến vốn hóa dậm chân tại chỗ, khả năng sẽ lại có CP khác có vốn hóa, thanh khoản gia tăng “tiếm ngôi” và hệ quả là bị loại khỏi danh mục trong những kỳ kế tiếp.

Nói đến đây sẽ thấy rằng vốn hóa hay thanh khoản chỉ là bước đầu để CP vào ETF, còn để duy trì được vị thế CP phải có thêm nhiều lợi thế khác nữa. Chẳng hạn, muốn CP tăng giá, KQKD phải tốt, hoặc có yếu tố để thu hút thị trường.

Muốn thanh khoản ổn định, phải duy trì được sự quan tâm của NĐT, tức phải chứng tỏ sự hấp dẫn của CP cả ngắn lẫn dài hạn. Tất cả điều này tạo thành sức ép rất lớn cho những CP nằm trong danh mục của ETF. Hiệu quả/hệ quả của CP khi được ETF lựa chọn/loại bỏ là điều đã được thấy rõ, nên có lẽ không nhiều người muốn CP đã được chọn bị loại ra.

Với ưu thế về minh bạch thông tin, các quỹ ETF ngoại đã có những ảnh hưởng đáng kể đến TTCK Việt Nam trong thời gian thông qua chu kỳ rà soát danh mục, hoạt động arbitrage qua đó gia tăng tính thanh khoản cho cổ phiếu thuộc chỉ số quỹ ETF. Sự ra đời các quỹ ETF nội địa chắc chắn sẽ làm thị trường ETF thêm sôi động và tăng tính hấp dẫn cho thị trường vốn Việt Nam.

P.N.(Tổng hợp)