Dự án trường bắn quốc gia khu vực 1 (TB1) được triển khai trên địa bàn hai tỉnh Bắc Giang và Lạng Sơn, đến thời điểm này đã cơ bản hoàn tất khâu giải phóng mặt bằng(GPMB) và đã bàn giao cho dự án. Tuy nhiên, vẫn còn một số vướng mắc trong cơ chế đền bù đất lâm nghiệp và thực trạng di dân  tái định cư của người dân. Ở 2 huyện  Đình Lập và  Lộc Bình (Lạng Sơn). 
  

Theo tìm hiểu của phóng viên thì tại đây có hàng trăm người dân bị ảnh hưởng bởi dự án đã di cư lập vùng kinh tế mới  ở  huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông từ những năm 2007, 2008, nhưng đến nay vẫn chưa được đền bù đất lâm nghiệp, điển hình như trường hợp hộ ông Đặng Hiệu Hiển, hiện đang cư trú tại thôn 10, xã Đắk NdRót, huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông. Trước đây ông cư trú tại thôn Pắc Lít, xã Thái Bình, huyện Đình Lập, chuyển vào Đắk Nông năm 2001. 

Gia đình ông có 05 nhân khẩu, ruộng vườn, nhà cửa để lại cho cháu trông nom nhưng không được bồi thường hỗ trợ. Còn các trường hợp như  ông Triệu Tiến Học, có 06 nhân khẩu,  trú tại thôn Khe Đa 1, xã Thái Bình, huyện Đình Lập có 1,3 ha đất được giao từ 1994 và được cấp giấy CNQSD đất, ông Học đã trồng cây thông trên diện tích  đó, đồng thời gia đình ông cũng có trên 2 mẫu đất trồng cây lâu năm, nhưng khi dự án lấy đất, gia đình ông chỉ được hỗ trợ 26 triệu đồng/1 nhân khẩu, hay như trường hợp của hộ gia đình ông Triệu Văn Kim, hiện đang cư trú tại thôn Khe Đa 1, xã Thái Bình cũng có 1,71ha đất trồng thông, và có hơn 2 mẫu ruộng trồng lúa và hoa màu, hoặc như hộ gia đình ông Dương Chông Thành, có 7 nhân khẩu, trú tại thôn Khe Chim, xã Lâm Ca cũng có 1,8ha đất trồng cây thông và có hơn 3 mẫu ruộng nhưng mỗi nhân khẩu cũng chỉ được hỗ trợ vỏn vẹn 26 triệu đồng.

Liên quan đến việc đền bù đất lâm nghiệp, Kết luận thanh tra Chính phủ số 3248/KL-TTCP ngày 6-12-2012 đã chỉ rõ những thiếu sót, sai phạm của UBND tỉnh Lạng Sơn (đơn vị được giao là chủ đầu tư thực hiện công tác GPMB  trên địa bàn tỉnh). Cụ thể như sau: “… đối với đất lâm nghiệp, các hộ dân được giao đất từ năm 1994 đến năm 2000 đã được cấp giấy CNQSD đất, số diện tích này đã được các hộ dân sử dụng trồng cây thông, Hội đồng đền bù đã kiểm đếm lập phương án đền bù cây thông, nhưng chưa kiểm tra diện tích thực tế để lập phương án đền bù về đất là chưa đúng với Khoản 1, Điều 8, Nghị định 197/2004/NĐ-CP…”. 

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra khi tiến hành thu hồi đất của người dân, Hội đồng bồi thường GPMB của huyện Đình Lập không ban hành quyết định thu hồi đất cho từng thửa đất và vật kiến trúc trên đất. Một điều bất cập nữa khiến người dân không đồng tình là những hộ dân có đất canh tác trong khu vực dự án TB1, nhưng nhà ở của họ ở ngoài dự án thì lại được đền bù, hỗ trợ, trong khi đó những hộ gia đình có nhà và đất ở trong dự án phải  di dời như các hộ ông Triệu Tiến Học, Triệu Văn Kim, Dương Chông Thành… như đã nêu ở trên thì lại chỉ được hỗ trợ “bổ đầu” 26 triệu đồng/1 nhân khẩu.

Việc đền bù, GPMB còn nhiều bất cập, nên người dân đã khiếu nại đến các cơ quan chức năng tỉnh Lạng Sơn đề nghị được đền bù đất lâm nghiệp. Ngày 26-3-2013, UBND huyện Đình Lập có Báo cáo số 56/BC- UBND về kết quả giải ngân tiền bồi thường, hỗ trợ Dự án di dân, tái định cư trường bắn quốc gia khu vực 1. Theo Báo cáo này, UBND huyện Đình Lập đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban dân tộc tỉnh sớm có hướng dẫn bồi thường về đất nương rẫy, đất lâm nghiệp cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự án.

Tại huyện Lộc Bình

Công tác đền bù, GPMB và tái định cư  tại huyện Lộc Bình đến thời điểm này vẫn còn một số vướng mắc.  Cụ thể: Một số hộ dân ở thôn 3,4, 8, 9, 10, thuộc xã Đắk NDRót, huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông, nguyên  là những hộ dân thuộc xã Ái Quốc, huyện Lộc Bình bị ảnh hưởng bởi dự án TB1 đã di cư vào tỉnh Đắk Nông từ những năm 2007, 2008, có một số hộ dân di cư trước đó, tuy nhiên nhà cửa, ruộng vườn của họ vẫn ở quê cũ là xã Ái Quốc nhưng khi dự án lấy đến thì họ lại không được bồi thường, hỗ trợ (những hộ dân này đã được UBND huyện Lộc Bình cấp GCNQSD đất). 

Trong số những hộ di dân kể trên còn một số vấn đề theo quy định của pháp luật lẽ ra họ được tiền hỗ trợ, nhưng thực tế họ vẫn chưa được hỗ trợ. Thứ nhất là những nhân khẩu phát sinh trong thời điểm đang thực hiện dự án GPMB (2007-2008) nhưng không được bồi thường, hỗ trợ, trong khi đó những trường hợp tương tự tại huyện Đình Lập thì lại được hỗ trợ. Thứ hai là một số cá nhân đi làm ăn xa nhưng hộ khẩu vẫn được đăng ký thường trú tại địa phương (xã Ái Quốc) nhưng không được Hội đồng đền bù của huyện lộc Bình kê khai để bồi thường. Thứ  ba là một số công dân đến làm dâu trong thời điểm kiểm đếm bồi thường, nhưng với lý do “không có đăng ký kết hôn” nên cũng không được bồi thường, hỗ trợ. 

Đem những thắc mắc của người dân, PV đã được cán bộ Thanh tra và phòng Tài nguyên và môi trường huyện Lộc Bình  cho biết: “những trường hợp đó chúng tôi đang rà soát, tổng hợp để trình lãnh đạo huyện duyệt”. Trong đơn gửi đến cơ quan báo chí, 31 hộ dân trú tại thôn 8, xã ĐắkN d’ Rót, huyện ĐắkMil, tỉnh Đắk Nông (đây là những hộ thuộc diện di dân ở xã Ái Quốc) đã phản ánh về những khó khăn tại nơi định cư mới: “… các hộ dân chúng tôi đã ở đây được 7 năm rồi nhưng vẫn chưa có điện, đường, trường, trạm.

Con em chúng tôi trong độ tuổi đi học phải đi từ nhà đến trường từ 5-6 km, đường đi thì lầy lội, nhiều hộ dân vẫn phải thắp đèn dầu, còn những hộ tự kéo điện lưới về nhà để thắp sáng thì là các trụ tạm, đường dây hao tải nhiều, 1kw phải nộp đến 5000 đồng. Trước khi chuyển vào tỉnh Đắk Nông, cán bộ của tỉnh Lạng Sơn nói là sẽ có đầy đủ cơ sở hạ tầng: điện, đường, trường, trạm, tuy nhiên thực tế thì hoàn toàn khác”.  Những kiến nghị nêu trên của người dân cũng được UBND tỉnh Lạng Sơn chuyển cho Ban dân tộc tỉnh kiểm tra, xử lý và trả lời công dân, tuy nhiên đến nay Ban dân tộc tỉnh Lạng Sơn vẫn chưa có văn bản trả lời. 

Mặc dù,  dự  án TB1 đã được đưa vào sử dụng, thế nhưng việc đền bù, GPMB, di dân tái định cư đối với những hộ gia đình, cá nhân bị  mất đất bởi dự án vẫn còn nhiều việc phải làm,  nhiều vướng mắc cần được tháo gỡ , trách nhiệm này thuộc về các cơ quan chức năng hai huyện Lộc Bình, Đình  Lập và  tỉnh Lạng Sơn. Báo Kinh doanh và Pháp luật  sẽ  trở lại vấn đề này trong những số báo sau. 

            Dương Quốc- Trí Dũng