Năm 1986, ông Bùi Quốc Trà, đơn vị 30046 ở Bắc Thái nhận được quyết định cấp đất của UBND huyện Kỳ Anh, tranh thủ về phép đắp nền nhà xong trở lại đơn vị được cấp trên điều biệt phái sang giúp nước bạn Lào. Năm 2005, ông Trà về nước chuẩn bị làm nhà thì thửa đất ấy bị ông Trần Văn Huýn bán trao tay cho ông Đặng Đình Chiến cán bộ ngân hàng. Cuộc hành trình đi đòi đất từ đó đến nay. Bản án số 01-DS-ST, ngày 7/5/2014 của Tòa án nhân dân huyện Kỳ Anh bác nguyên đơn Bùi Quốc Trà "tạm giao" thửa đất ấy cho ông Đặng Đình Chiến đã khiến nhiều người dân nơi đây bức xúc.

Đồng hương bất đồng hướng

Ông Bùi Quốc Trà sinh năm 1957, nhập ngũ tháng 3/1975, phục vụ chiến trường Lào. Ngày 31/3/1986, UBND huyện Kỳ Anh cấp cho ông Bùi Quốc Trà mảnh đất có diện tích 750m2, quyết định do Phó chủ tịch UBND huyện Kỳ Anh Nguyễn Tiến Hiều ký. Mảnh vườn 750m2 ông Trà nhờ chị gái là Bùi Thị Hoa và anh rể là Võ Văn Chuẩn ở cạnh bảo quản. Cuối năm 1988, ông Chuẩn, bà Hoa chuyển vào sinh sống ở Đồng Nai gửi mảnh vườn ấy lại cho một người bạn trông coi.

Năm 1991, ông Đặng Đình Chiến mua nhà và vườn của ông Hược ở phía Tây giáp ranh với vườn ông Trà. Ông Trần Đình Huýn bán lại cho ông Chiến chỉ bằng một mảnh giấy viết tay. Đầu năm 2005, ông Trà về chuẩn bị làm nhà thì thửa đất ấy đã bị gia đình ông Chiến chiếm dụng. Nhiều bạn bè góp ý với ông Trà: "Mình đã có quyết định cấp đất... nay đất đang bỏ không, mình cứ dựng nhà lên mà ở...". Theo đó, ông Bùi Quốc Trà chuẩn bị lực lượng tập kết vật liệu, đến xin ý kiến UBND Thị trấn, gặp ông Trần Đăng Thanh - Phó Chủ tịch là người đồng hương cùng quê xã Kỳ Tây. Ông Thanh bàn với ông Trà:"Mình là cán bộ đảng viên không nên làm như vậy. Đất đã có quyết định cứ chờ đợi chính quyền để giải quyết một cách đàng hoàng". Ngày 10/4/2005, ông Trà viết đơn gửi UBND Thị trấn Kỳ Anh nhờ ông Trần Đăng Thanh ở nhà giải quyết giúp. Ông Trà trở ra đơn vị tiếp tục sang Lào.

Đầu năm 2011, ông Bùi Quốc Trà nghỉ hưu, về quê để làm nhà thì Phó chủ tịch Trần Đăng Thanh đã nghỉ chế độ. Một phụ nữ còn rất trẻ là Nguyễn Thị Ái Vân kế nhiệm. Việc đòi đất được ông Trà khởi động lại. Ngày 31/5/2011, thay mặt UBND Thị trấn bà Ái Vân đã ban hành Thông báo Số 20 "Về việc hòa giải vướng mắc đất đai giữa ông Đặng Đình Chiến và ông Bùi Quốc Trà". Văn bản ấy khẳng định:

"1. UBND Thị trấn Kỳ Anh không đủ căn cứ để công nhận quyền sử dụng đất của ông Bùi Quốc Trà tại thửa đất nói trên.

2. Công nhận việc sử dụng đất ổn định của ông Đặng Đình Chiến tại thửa đất số 65, tờ bản đồ số 09, diện tích 2.070m2, thống nhất làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất cho ông Đặng Đình Chiến.

3. Giao cho tổ cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất Thị trấn Kỳ Anh phối hợp với cán bộ Hưng Thịnh và gia đình ông Chiến xác nhận ranh giới làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất cho gia đình ông Chiến".

Theo lời ông Bùi Quốc Trà: Sau khi ký văn bản này xong... sự việc bất thường xẩy ra, bà Phó chủ tịch UBND Thị trấn Kỳ Anh ấy đã mất trong một vụ tai nạn giao thông. Đầu năm 2012, ông Bùi Quốc Trà về tiếp tục đòi lại đất. Chính quyền Thị trấn huyện Kỳ Anh căn cứ vào Thông báo số 20 ngày 21/5/2011 để trả lời cho ông Bùi Quốc Trà. Đáng buồn là bà Nguyễn Thị Ái Vân đã thành người thiên cổ.

Sau khi thụ lý đơn của ông Bùi Quốc Trà, ngày 29/7/2013 Tòa án nhân dân huyện Kỳ Anh có Công văn số 396 yêu cầu UBND huyện Kỳ Anh cung cấp những hồ sơ liên quan đến thửa đất đang tranh chấp. Ngày 6/12/2013, UBND huyện Kỳ Anh có công văn 1348/UBND-TN-MT gửi Tòa án nhân dân huyện Kỳ Anh cho rằng:

"1.Hồ sơ liên quan đến đất ông Bùi Quốc Trà

Quyết định không số ngày 31/3/1986 do ông Nguyễn Tiến Hiều ký không có hồ sơ lưu tại UBND huyện. "Căn cứ Nghị định số 110/2004/NĐ-CP ngày 8/4/2004 về công tác Văn thư và Nghi định 09/2010/NĐ-CP ngày 8/2/2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 110/2004 ngày 8/4/2010 về công tác Văn thư. Như vậy Quyết định ngày 31/3/1986 chưa được ban hành nên chưa có giá trị pháp lý theo quy định của pháp luật".

2.Về hồ sơ liên quan đến giao đất cho ông Trần Văn Huýn:

Qua kiểm tra hồ sơ lưu trữ tại UBND huyện Kỳ Anh... không có loại giấy tờ gì liên quan đến việc giao thửa đất này cho ông Trần Văn Huýn. Đến thời điểm này ông Trần Văn Huýn cũng không cung cấp được một loại giấy tờ gì của cơ quan Nhà nước có đủ thẩm quyền. Như vậy đối với hộ ông Trần Văn Huýn chưa được giao đất theo đúng quy định của pháp luật".

Công văn 1348 ngày 6/12/2013 của UBND huyện Kỳ Anh đã khẳng định với Tòa án nhân dân huyện hai nội dung:

- Quyết định ngày 31/3/1986 do ông Nguyễn Tiến Hiều -Phó chủ tịch UBND huyện Kỳ Anh cấp cho ông Bùi Quốc Trà, không hợp pháp.

- Việc mua bán đất giữa ông Đặng Đình Chiến và ông Trần Văn Huýn không có một loại giấy tờ nào của chính quyền mà chỉ có mảnh giấy viết tay... cũng bất hợp pháp.

Như vậy cả nguyên đơn và bị đơn không ai có một loại giấy tờ gì hợp pháp về thửa đất 750m2 này. Khi nhận được Công văn 1348 của UBND huyện Kỳ Anh đáng ra Tòa án nhân dân huyện Kỳ Anh phải nhận định, đánh giá: cả nguyên đơn và bị đơn không có giấy tờ hợp pháp để khởi kiện ra tòa... Tòa phải trả hồ sơ lại cho nguyên đơn để giải quyết theo đường hành chính. Vậy mà Tòa án nhân dân huyện Kỳ Anh vẫn tiến hành thụ lý và xét xử vụ tranh chấp nói trên. Bản án được viết dài đến 7 trang, lời lẽ cứ vòng vo theo kiểu "Tam quốc diễn nghĩa". Trong cả hai phần "Nhận thấy" và "Xét thấy" đều bênh vực quyền lợi cho cả nguyên đơn lẫn bị đơn theo kiểu "Cải lương". Nhưng đến phần tuyên án thì hoàn toàn thiên vị cho ông cán bộ ngân hàng và đẩy rủi ro về cho ông cựu chiến binh. Tòa quyết định:

"- Không chấp nhận yêu cầu của ông Bùi Quốc Trà về việc đòi ông Đặng Đình Chiến phải trả lại đất.

- Hủy quyết định không số ngày 31/3/1986 của UBND huyện Kỳ Anh về việc cấp đất cho ông Bùi Quốc Trà.

- Tạm giao cho ông Đặng Đình Chiến tiếp tục quản lý, sử dụng lô đất diện tích 750m2... thuộc thửa đất số 65, tờ số 9 bản đồ địa chính 371 khu phố Hưng Thịnh -Thị trấn Kỳ Anh - Hà Tĩnh".

Còn rất nhiều điều đáng bàn về bản án của Tòa sơ thẩm.

Luật sư Phan Sỹ Quế - Văn phòng luật sư Minh Lý -Đoàn luật sư Hà Tĩnh cho rằng:"Bản án số 01-DSST ngày 7/5/2014 về việc tranh chấp quyền sử dụng đất nói trên có hai sai phạm nghiêm trọng: 

1. Tòa án vận dụng Đ32a BL-TT- DS đê hủy quyết định cấp đất của UBND huyện Kỳ Anh cho ông Bùi Quốc Trà.... Như vậy từ đó, chứng cứ, tài liệu duy nhất để đảm bảo cho ông Trà khởi kiện theo Đ165 BL-TT-DS đã không còn. Ông Bùi Quốc Trà đã không có căn cứ khởi kiện theo quy định của pháp luật thì lẽ ra Tòa phải ra quyết định đình chỉ vụ án theo Đ 165 Bộ luật TTDS.

2. Việc tạm giao cho ông Đặng Đình Chiến tiếp tục quản lý, sử dụng đất đang tranh chấp mà các bên tranh chấp không có giấy tờ gì hợp pháp là Tòa lạm quyền. Bởi lẽ loại đất này chỉ có cơ quan được Nhà nước giao quyền quản lý đất đai như UBND các cấp mới có quyền này.

Từ các sai phạm nghiêm trọng nói trên của Tòa sơ thẩm, thiết nghĩ Tòa phúc thẩm cần hủy bản án sơ thẩm nói trên, hướng dẫn các bên giải quyết tranh chấp theo con đường khiếu nại hành chính theo Đ136 Luật đất đai hiện hành".

Sự thật thời 1980 đến 1986... ông Nguyễn Tiến Hiều -Phó chủ tịch UBND huyện Kỳ Anh đã ký hàng trăm quyết định cấp đất cho cán bộ, công nhân viên cấp huyện tương tự như ông Bùi Quốc Trà. Mọi người đều làm nhà ở ổn định đến bây giờ. Rủi cho ông Bùi Quốc Trà vì phải biệt phái sang Lào giúp nước bạn, khi trở về bị mất đất ở. Mảnh vườn 750m2 /2.070m2 mà Tòa tạm giao cho ông Chiến nay là Phó giám đốc Ngân hàng TMCP Á Châu chi nhánh Hà Tĩnh số 52 Đường Phan Đình Phùng - Thành phố Hà Tĩnh. Gia đình ấy đã chuyển ra Thành phố, thửa đất nói trên nhiều năm đã cho người thuê mướn. 

Thiết nghĩ quyết định cấp đất cho ông Bùi Quốc Trà cũng cần phải được tiếp tục bàn luận và xem xét lại một cách công bằng, phù hợp với đạo lý và pháp lý.

Võ Minh Châu