Bộ Xây dựng vừa trình Thủ tướng Chính phủ đề cương điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là một phần trong định hướng tổng thể nhằm tái cấu trúc mạng lưới sân bay theo hướng đồng bộ, linh hoạt, hiện đại hơn và phù hợp với xu thế phát triển của ngành hàng không quốc tế.

Trong lần điều chỉnh này, trọng tâm là đề xuất bổ sung hai cảng hàng không mới gồm Măng Đen và Vân Phong, đồng thời nâng cấp Cảng hàng không Quảng Trị từ tiêu chuẩn 4C lên 4E để đáp ứng nhu cầu khai thác dài hạn và tăng khả năng tiếp nhận máy bay thân rộng.

Đáng chú ý nhất là dự án sân bay Vân Phong. Theo đề xuất, sân bay này sẽ được xây dựng tại xã Vạn Thắng, tỉnh Khánh Hòa (thuộc khu vực huyện Vạn Ninh trước đây), cách trung tâm TP Nha Trang khoảng 65 km. Khác với các sân bay truyền thống, công trình này được quy hoạch trên khu vực mặt nước ven bờ với diện tích khoảng 497,1 ha, mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong phát triển hạ tầng hàng không tại Việt Nam.

Theo phương án quy hoạch, sân bay Vân Phong sẽ đạt tiêu chuẩn cấp 4E tiêu chuẩn dành cho các loại máy bay cỡ lớn. Công suất dự kiến đạt khoảng 1,5 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và tăng lên 2,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Tổng mức đầu tư ước tính khoảng 9.214 tỷ đồng. Nếu được phê duyệt và triển khai, đây sẽ là sân bay đầu tiên của Việt Nam được xây dựng hoàn toàn trên mặt nước, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tư duy phát triển hạ tầng giao thông.

Trên thế giới, mô hình sân bay xây dựng trên biển hoặc mặt nước không phải là mới. Một trong những công trình nổi tiếng nhất là sân bay Kansai của Nhật Bản, với tổng vốn đầu tư khoảng 20 tỷ USD, được xây dựng trên đảo nhân tạo giữa vịnh Osaka, cách thành phố Osaka khoảng 40 km. Dự án được khởi công từ năm 1987 và chính thức đi vào hoạt động năm 1994.

Quá trình xây dựng sân bay Kansai từng được xem là một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất trong ngành xây dựng hiện đại. Các kỹ sư phải xử lý nền đất sét bồi tích không ổn định dưới đáy biển, đồng thời thiết kế kết cấu đủ nhẹ nhưng vẫn đảm bảo độ bền để chịu được bão lớn và động đất những hiện tượng thiên nhiên thường xuyên tại Nhật Bản.

Ngoài Kansai, nhiều sân bay quốc tế khác cũng được xây dựng trên biển hoặc đảo nhân tạo như Chek Lap Kok (Hồng Kông, Trung Quốc – khánh thành năm 1998), sân bay quốc tế Incheon (Hàn Quốc – khánh thành năm 2001) hay sân bay quốc tế Hamad (Qatar). Những công trình này đều cho thấy xu hướng mở rộng không gian phát triển hạ tầng hàng không ra biển, đặc biệt tại các quốc gia có quỹ đất hạn chế hoặc nhu cầu mở rộng quy mô lớn.

Nếu dự án sân bay Vân Phong được thông qua và triển khai, Việt Nam không chỉ bổ sung thêm một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hàng không, mà còn có thể bước vào nhóm quốc gia sở hữu sân bay trên mặt nước một bước tiến đáng chú ý về năng lực quy hoạch và phát triển hạ tầng hiện đại.