Trở lại cuộc chơi

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tạo ra một cú sốc nguồn cung chưa từng có trong nhiều năm. Các cuộc tấn công liên quan đến Iran tại Eo biển Hormuz đã làm gián đoạn đáng kể dòng chảy năng lượng. Khi nguồn cung bị “thắt cổ chai”, giá dầu lập tức tăng mạnh, kéo theo hiệu ứng lan tỏa trên toàn thị trường.

Trong bối cảnh đó, các nguồn cung còn lại trên thế giới trở nên có giá trị hơn bao giờ hết. Dầu mỏ Nga, vốn bị hạn chế tiếp cận thị trường quốc tế do các lệnh trừng phạt sau chiến sự Ukraine, bất ngờ trở thành lựa chọn thay thế quan trọng và dần lấy lại vị thế đã mất.

Trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, dầu Urals, chuẩn định giá chủ lực của Nga, chỉ ở mức khoảng 57 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với dầu Brent ở mức 71 USD/thùng. Khoảng cách lớn này phản ánh mức chiết khấu sâu mà Nga phải chấp nhận để duy trì xuất khẩu trong bối cảnh bị cô lập.

Tuy nhiên, diễn biến mới đã thay đổi cục diện. Chỉ trong thời gian ngắn, giá dầu Urals tăng vọt, có thời điểm gần ngang bằng với Brent, quanh mốc 100 USD/thùng. Khoảng chênh lệch giá gần như bị xóa bỏ, đồng nghĩa với việc dầu Nga không còn bị định giá thấp như trước.

Bên cạnh đó, dầu Nga còn được "trợ lực" bởi các chính sách của Mỹ. Đầu tháng 3/2026, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành một lệnh miễn trừ kéo dài 30 ngày, cho phép các quốc gia mua dầu Nga đã được vận chuyển trên biển mà không lo bị trừng phạt.

Dù mang tính tạm thời, động thái này đã tạo thêm “cửa” cho dầu Nga quay lại tiếp cận thị trường hợp pháp.

Đáng chú ý, dù giới chức Mỹ khẳng định đây là một “biện pháp ngắn hạn có chủ đích” và “sẽ không mang lại lợi ích tài chính đáng kể cho Nga”, thực tế thị trường lại cho thấy điều ngược lại.

Trong bối cảnh nhu cầu tăng cao, việc phân biệt nguồn gốc dầu và kiểm soát phạm vi miễn trừ là không dễ dàng. Thêm vào đó, việc phía Mỹ trì hoãn các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran để mở đường cho đàm phán cũng khiến giá dầu có những biến động mạnh trong ngắn hạn.

Tận dụng cơ hội

Không dừng lại ở việc hưởng lợi từ giá dầu tăng, Nga đang chủ động tận dụng “cửa sổ cơ hội” này để củng cố cả lợi ích kinh tế lẫn vị thế địa chính trị.

Theo phân tích dựa trên dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), Nga đã thu về khoảng 7 tỷ USD từ xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch chỉ trong hai tuần đầu tháng 3 kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát. Con số này cho thấy tác động tức thì của việc giá năng lượng tăng cao.

Giới chuyên gia nhận định Nga là “bên hưởng lợi lớn nhất trong ngắn hạn” từ xung đột hiện tại. Nhu cầu tăng đột biến không chỉ giúp Moscow cải thiện doanh thu mà còn làm suy yếu hiệu quả của các lệnh trừng phạt vốn được thiết kế để hạn chế nguồn thu từ năng lượng.

“Điều này đã cứu doanh thu dầu mỏ của Nga khỏi xu hướng suy giảm kéo dài”, bà Usha Haley, giáo sư kinh doanh quốc tế tại Đại học Wichita State nhận định. Theo bà, dù lệnh miễn trừ của Mỹ chỉ áp dụng cho dầu đã ở trên biển, nhưng trên thực tế, điều kiện này rất khó kiểm soát, đặc biệt khi thị trường đang “khát” nguồn cung.

Trước đó, xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch của Nga đã chịu nhiều áp lực. Sau bốn năm kể từ khi chiến sự Ukraine bùng nổ, tổng xuất khẩu năng lượng của Nga ghi nhận thấp hơn 27% so với trước chiến tranh.

Tính riêng tháng 2, mức giảm so với cùng kỳ năm trước là 19%. Tuy nhiên, làn sóng nhu cầu mới từ thị trường có thể đảo chiều xu hướng này.

Theo Forbes, Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như nhận thức rõ cơ hội. Trong cuộc họp với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp tại Điện Kremlin, ông nhấn mạnh “các công ty năng lượng Nga cần tận dụng thời điểm hiện tại”.

Không chỉ dừng ở khía cạnh kinh tế, Moscow còn tận dụng diễn biến này để phát đi thông điệp chính trị. Ông Putin cho biết Nga sẵn sàng hợp tác với châu Âu nếu các quốc gia này cam kết “hợp tác dài hạn” và gạt bỏ các yếu tố “chính trị” trong quan hệ năng lượng.

Đặc phái viên kinh tế của Nga, Kirill Dmitriev, thậm chí còn cho rằng động thái miễn trừ của Mỹ là sự thừa nhận rằng “thị trường năng lượng toàn cầu không thể ổn định nếu thiếu dầu Nga”.

Trên mạng xã hội, ông Dmitriev còn chỉ trích châu Âu vì cắt giảm quan hệ với Moscow, đồng thời cảnh báo các nền kinh tế phương Tây sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn khi giá dầu tăng cao.

Dù vậy, nhiều ý kiến lại cho rằng việc nới lỏng trừng phạt hiện tại chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề nguồn cung. Các nhà phân tích chỉ ra rằng phần lớn dầu bị trừng phạt thực tế vẫn được đưa ra thị trường thông qua các kênh không chính thức. Do đó, các biện pháp hiện tại chủ yếu tác động đến giá và dòng chảy thương mại, thay vì tạo ra nguồn cung mới.

Diễn biến tại Trung Đông đang cho thấy một nghịch lý của thị trường năng lượng toàn cầu: một cuộc xung đột khu vực có thể tái định hình cán cân lợi ích trên phạm vi toàn cầu. Trong trường hợp này, Nga đang được ghi nhận như một trong những bên hưởng lợi lớn nhất trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, lợi thế này mang tính thời điểm và phụ thuộc nhiều vào diễn biến địa chính trị cũng như chính sách của phương Tây. Câu hỏi đặt ra là liệu dầu mỏ Nga có thể duy trì vị thế “trở lại cuộc chơi” trong dài hạn, hay đây chỉ là một cơ hội nhất thời trong một thị trường đầy biến động.