Biến động địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy ngành nhựa vào thế khó khi giá nguyên liệu đầu vào tăng mạnh, bên cạnh đó là chi phí tài chính và vận chuyển leo thang, buộc nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch lợi nhuận.

Theo báo cáo công bố cuối tháng 3 của Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, qua đó kéo giá hạt nhựa PVC tăng khoảng 30% so với đầu năm. Cùng với đó, việc Trung Quốc bãi bỏ hoàn thuế xuất khẩu 13% đối với PVC (có hiệu lực từ ngày 1/4/2026) tiếp tục tạo thêm áp lực lên giá nguyên liệu này. ABS nhận định, diễn biến trên sẽ làm thu hẹp biên lợi nhuận của các doanh nghiệp nhựa xây dựng.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố giá, thị trường còn chứng kiến những xáo trộn sâu rộng trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), cho rằng tác động không chỉ dừng lại ở biến động giá dầu, mà còn lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu, thời gian giao hàng, cước vận chuyển, khả năng đáp ứng hợp đồng và ổn định sản xuất trong thời gian tới. Theo ông, doanh nghiệp nhựa hiện không chỉ đứng trước biến động về giá, mà đang phải ứng xử với một trạng thái thị trường mới, nơi mọi tính toán cũ về tiến độ, chi phí và mức độ ổn định đều có thể gặp thử thách.

Những áp lực này nhanh chóng phản ánh vào kế hoạch kinh doanh năm 2026 của các doanh nghiệp trong ngành. Công ty Cổ phần Nhựa Tiền Phong (HNX: NTP) đặt mục tiêu doanh thu năm 2026 đạt hơn 7.300 tỷ đồng, tăng 10% so với năm trước và sản lượng tiêu thụ khoảng 148.000 tấn, tăng 11%. Tuy nhiên, lợi nhuận trước thuế dự kiến chỉ đạt 900 tỷ đồng, giảm hơn 20% so với thực hiện năm 2025.

Theo doanh nghiệp, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá các nguyên liệu đầu vào như PVC, HDPE và PPR đồng loạt tăng mạnh sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2/2026, đồng thời nguồn cung trở nên khan hiếm. Cụ thể, đến cuối tháng 3/2026, giá PVC đã tăng hơn 65% so với mức bình quân năm 2025; HDPE tăng hơn 69% và PPR tăng hơn 57%, trong khi nguồn hàng đều hạn chế.

Dù đã điều chỉnh tăng giá bán khoảng 25% từ cuối tháng 3/2026, mức tăng này vẫn chưa đủ bù đắp chi phí đầu vào trong bối cảnh nguyên vật liệu chiếm tới 74,6% tổng chi phí. Doanh nghiệp cũng thừa nhận, nếu tiếp tục tăng giá bán thì các dự án có thể phải tạm hoãn để điều chỉnh dự toán, trong khi nhu cầu tiêu dùng của người dân về các loại ống nhựa cũng sẽ giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng doanh thu.

Đồng thời, NTP cũng đề cập về việc chi phí tài chính gia tăng đáng kể khi lãi suất biến động mạnh, chi phí đi vay của NTP đã tăng khoảng 50% so với năm trước, cùng với chi phí vận chuyển tăng theo giá xăng dầu.

"Ông lớn” khác trong ngành nhựa là Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh (HoSE: BMP) cũng đã hé lộ kế hoạch kinh doanh năm 2026 với mục tiêu doanh thu 6.053 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1.278 tỷ đồng, lần lượt tăng 8% và 4% so với năm 2025. Dù vẫn duy trì đà tăng trưởng dương, nhưng có thể thấy mục tiêu khá thận trọng với tăng trưởng khiêm tốn ở mức 1 con số.

Theo phân tích trước đó của Công ty Chứng khoán Shinhan (SSV), BMP có lợi thế đáng kể về nguồn cung nguyên liệu đầu vào trong nước. Doanh nghiệp sử dụng hạt nhựa nguyên sinh (PVC, HDPE, PPR), trong đó PVC chiếm tỷ trọng lớn nhất, tương đương khoảng 81% giá trị nguyên vật liệu.

Đáng chú ý, khoảng 50% nhu cầu PVC của BMP được cung cấp bởi TPC Vina (thuộc SCG Thái Lan), giúp doanh nghiệp duy trì nguồn cung ổn định trong nước và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Nhờ đó, BMP không cần duy trì tồn kho lớn như nhiều doanh nghiệp cùng ngành, qua đó đạt vòng quay hàng tồn kho ở mức cao.

Tuy nhiên, lợi thế này không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp miễn nhiễm trước biến động chi phí. Theo SSV, giá PVC và biên lợi nhuận gộp của BMP có mối quan hệ nghịch biến rõ rệt. Trong giai đoạn 2021–2025, khi giá PVC giảm do dư cung tại Trung Quốc, BMP tận dụng việc giữ giá bán tương đối ổn định và điều chỉnh chính sách chiết khấu linh hoạt để thúc đẩy sản lượng, qua đó cải thiện mạnh biên lợi nhuận, đạt đỉnh gần 48% vào quý III/2025.

Bước sang năm 2026, xu hướng này đảo chiều khi giá PVC tăng mạnh, có thời điểm lên tới 858 USD/tấn (tăng khoảng 30% từ đầu năm) trước khi hạ nhiệt về 768 USD/tấn vào đầu tháng 4/2026. Đáng chú ý, đà tăng này chủ yếu xuất phát từ yếu tố chi phí và lo ngại gián đoạn nguồn cung, trong khi nhu cầu thực tế vẫn ở mức yếu do thị trường bất động sản Trung Quốc chưa phục hồi. Ngoài ra, xuất khẩu PVC của Trung Quốc còn đối mặt với rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại tại Ấn Độ.

Trên cơ sở đó, SSV cho rằng giá PVC có thể sớm điều chỉnh về vùng cân bằng mới, khoảng 790 USD/tấn trong năm 2026. Điều này cũng đồng nghĩa với việc biên lợi nhuận gộp của BMP nhiều khả năng đã đạt đỉnh trong năm 2025 và sẽ quay về vùng cân bằng tương đương giai đoạn 2023-2024, đạt khoảng 41–43% trong thời gian tới.

Trong kịch bản bất lợi hơn, nếu giá PVC tiếp tục tăng do nhu cầu phục hồi hoặc nguồn cung gián đoạn, BMP sẽ đối mặt với áp lực chi phí đầu vào gia tăng. Trong khi đó, nếu thị trường tiêu thụ chưa đủ mạnh hoặc cạnh tranh gia tăng, doanh nghiệp khó có thể chuyển toàn bộ chi phí này sang giá bán, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp. Đồng thời, biến động giá nguyên liệu khó dự báo cũng gây khó khăn cho việc lập kế hoạch và kiểm soát chi phí sản xuất.

Ở góc độ rộng hơn, giá dầu tiếp tục là biến số quan trọng khi không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến giá PVC - sản phẩm dẫn xuất từ dầu mỏ mà còn kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao. Khi giá dầu biến động mạnh do yếu tố địa chính trị hoặc chính sách nguồn cung, chi phí sản xuất và logistics của các doanh nghiệp nhựa sẽ gia tăng đáng kể. Trong bối cảnh nhu cầu thị trường chưa phục hồi đủ mạnh để hấp thụ các đợt tăng giá, biên lợi nhuận của ngành nhiều khả năng tiếp tục chịu sức ép kép từ cả nguyên liệu đầu vào và chi phí vận chuyển.